Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
autentyzm
rzecz. m.nieżyw., blm., D. autentyzmu, Ms. autentyzmie [wym. au-tentyźmie, rzad. autentyzmie].

auto
1. ‘człon wyrazów złożonych (z grec. autós ‘sam’) nazywających czynność skierowaną ku wykonawcy lub rezultat takiej czynności’, np. autobiografia, autograf, automat, autonomia; 2. ‘człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z samochodem, autem’, np. autonaprawa, autoholowanie, autoogumienie, autobiznes, autoserwis, automyjnia, autobieżniki, autocross.

auto
[wym. au-to, nie: *a-u-to], rzecz. n., D.lp. auta, C.lp. autu, Ms.lp. aucie, M.B.lm. auta, D.lm. aut.

autoalarm
rzecz. m.nieżyw., D.lp. autoalarmu, Ms.lp. autoalarmie, M.B.lm. autoalarmy, D.lm. autoalarmów.

autocasco
[wym. au-tokasko], rzecz. n., nieodm.; ‘ubezpieczenie samochodu’, np. W tym miesiącu musimy zapłacić autocasco.

automatycznie
przysł.; ‘odruchowo, mimo woli, samorzutnie, bezwiednie, bezmyślnie’. Uwaga: wyraz nadużywany lub używany niepopr., szczególnie w stylu public. np. W tym momencie *automatycznie (wyraz niepotrzebny) zakończono zgłaszanie kandydatów.

automyjnia
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. automyjni, B.lp. automyjnię, M.lm. automyjnie, D.lm. automyjni.

autor
[wym. au-tor, nie: *a-u-tor], rzecz. r. m.os., D.B.lp. autora, M.lm. autorzy (nie: *autorowie); ‘twórca jakiegoś dzieła, np. literackiego, dzieła sztuki, artykułu, pracy naukowej; także inicjator, projektodawca czegoś’, np. Z przedstawienia Lupy wyciągnąć można wniosek, że nie warto czytać książek, bo ich autorzy to zera. Uwaga: pod wpływem ang. wyraz błędnie używany w zn. ‘sprawca, wykonawca, zdobywca’, np. Dopiero teraz można będzie ustalić *autorów, popr.: sprawców, stanu wojennego.

autorka
rzecz. ż., D.lp. autorki, C.Ms.lp. autorce, M.lm. autorki, D.lm. autorek; ‘kobieta autor’, np. Joanna Chmielewska jest autorką wielu powieści kryminalnych. Uwaga: wyraz używany niepopr. w zn. ‘sprawczyni, zdobywczyni’, np. Ta znana aktorka, jak się okazało, była *autorką, popr.: sprawczynią, wielu kradzieży w marketach. Pani architekt była *autorką, popr.: opracowała projekt budowy, wielkiej bazyliki w Licheniu.

autoserwis a. autoservice
(nie: *auto-serwis, nie: *auto serwis), rzecz. m.nieżyw., D.lp. autoserwisu, Ms.lp. autoserwisie, M.lm. autoserwisy, D.lm. autoserwisów.

awans
rzecz. m.nieżyw., D.lp. awansu, M.B.lm. awanse a. awansy, np. Od dłuższego czasu Pawła omijają wszelkie awanse.

awersja
rzecz. ż., blm., D.C.Ms. awersji; ‘niechęć, odraza, obrzydzenie’, np. Czuję coraz większą awersję do tych wszystkich dyskusji politycznych. Uwaga: wyraz nadużywany, np. Mam awersję do niektórych potraw, lepiej: nie lubię niektórych potraw. Największą awersję, lepiej: niechęć, czuję do mojego szefa.

awizo
rzecz. n., D.lp. awiza, M.B.lm. awiza, D.lm. awizów; ‘zawiadomienie odbiorcy o nadejściu przesyłki, o dokonaniu jakiejś operacji handlowej lub bankowej’, np. Kiedy wróciłam do domu, znalazłam w skrzynce pocztowej awizo.

awokado
rzecz. n., nieodm.; ‘owoc południowy’, np. Prosiłam, żebyś kupił na dzisiejsze przyjęcie pięć awokado.

azyl
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. azylu, M.B.lm. azyle, D.lm. azylów; ‘schronienie udzielone przez jakieś państwo osobom prześladowanym, ściganym we własnym kraju z różnych powodów; miejsce bezpieczne, schronienie’, np. W latach osiemdziesiątych wiele krajów udzieliło azylu działaczom solidarnościowym.

B
skrót wyrazów: bajt (zob.) - komput. lub bor - ‘pierwiastek chemiczny’, pisany bez kropki, czytany jako cały, odmieniany wyraz.

b
skrót wyrazów: bar - jednostka fiz. lub bit (zob.) - komput.; pisany bez kropki, czytany jako cały wyraz.

baba
rzecz. ż., D.lp. baby, C.Ms.lp. babie, N.lp. babą, W.lp. babo, M.B.W.lm. baby, D.lm. bab, C.lm. babom; 1. pot., żartobliwe lub pogardliwe określenie ‘kobieta, żona’; 2. lekcew. ‘o mężczyźnie zniewieściałym, płaczliwym, tchórzliwym, nieśmiałym’; 3. baba-jaga, baba-jędza ‘postać z bajki; czarownica, wiedźma; niesympatyczna kobieta’; w zestawieniach tych odmienne są oba człony. Pisownia wyrazu baba-jaga wzbudza wiele wątpliwości. Nowy słownik ortograficzny PWN wprowadza rozróżnienie: Baba-Jaga ‘wiedźma z bajki’, baba-jaga ‘przen. o niesympatycznej kobiecie’. Inne słowniki poprawnościowe proponują różną pisownię: Baba-Jaga a. Baba Jaga, baba-jaga. Problem omawia A. Markowski (zob. Bibliografia), który uważa, że określenia tego nie należy traktować jako nazwy własnej i pisać wielkimi literami, ponieważ nie odnosi się ono do konkretnej osoby, tylko do typu postaci, podobnie jak krasnoludki, upiory, diabły. Natomiast pisownię z łącznikiem uzasadnia tym, że nazwy baba-jaga i baba-jędza składają się z dwóch równorzędnych znaczeniowo członów - postać, którą określają jest jednocześnie i babą, i jagą/jędzą. Według tej samej reguły piszemy też nazwy typu baba-chłop, kobieta-anioł.

babcia
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. babci, N.lp. babcią, W.lp. babciu, pot. babcia, M.B.W.lm. babcie, D.lm. babć, C.lm. babciom.

babrać
czas. niedok.; babrzę a. babram, babrz a. babraj; pot. ‘brudzić, walać, zanieczyszczać; grzebać w czymś; robić coś źle, brudno’; też babrać się.

babsztyl
rzecz. m., D.lp. babsztyla, C.lp. babsztylowi, W.lp. babsztylu, M.lm. babsztyle, D.lm. babsztyli a. babsztylów; pogard. ‘kobieta’, np. Nie znoszę takich babsztyli.

baby
sitter - [wym. bejbi s-iter], rzecz. ż., nieodm., rzad. m. - pierwszy człon nieodm., drugi odm. jak rzecz. m., D.lp. baby-sittera, M.lm. baby-sitterzy; ‘osoba, która odpłatnie zajmuje się dziećmi podczas nieobecności rodziców’, np. Mary zostawiała dzieci pod opieką polskiej baby-sitter.

backhand
[wym. bekhent], rzecz. m.nieżyw., D.lp. backhandu, C.lp. backhandowi, M.lm. backhandy, D.lm. backhandów; sport. ‘w tenisie i badmintonie uderzenie piłeczki z lewej strony rakietą trzymaną prawą ręką; strzał z lewej strony’, np. Nasz młody tenisista miał doskonały backhand.

bać się
czas. niedok., boję się, boisz się, boi się, boją się, bał się, bój się, bojący się, np. Anna bała się iść wieczorem przez ciemny park. Bój się Boga!

badanie
rzecz. n., D.lp. badania, C.lp. badaniu, M.B.lm. badania, D.lm. badań; Badanie kogoś, czegoś, np. Przeprowadzono badania wszystkich kobiet po trzydziestce. Badania krwi. W laboratorium prowadzono badania na obecność białka w moczu. Badania nad dziejami Polski.