Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
antyk
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. antyku; 1. blm.; ‘świat starożytny, kultura starożytna’, np. Uczniowie poznają zaledwie kilka utworów z antyku; 2. zwykle w lm., D.lm. antyków; ‘zabytkowe dzieła sztuki’, np. Znała się na antykach i zawsze na aukcjach znajdowała coś wyjątkowego.

antypody
rzecz. niem.os., blp., D. antypodów; ‘tereny znajdujące się po przeciwnej stronie kuli ziemskiej’, np. Przeprowadził się na antypody.

anulować
czas. niedok. a. dok.; ‘unieważnić, unieważniać coś, np. przepisy, uchwały, decyzje znieść, znosić, nie przyjąć czegoś’, np. Kasjerka anulowała bilet kolejowy. Uwaga: nadużywany w j. ogólnym; używany błędnie w zn. ‘odwołać’, np. niepopr.: *Anulować, popr.: odwołać przyjazd delegacji.

apanaż
rzecz. m.nieżyw., zwykle w lm., D.Ms.lp. anapażu, C.lp. apanażowi, M.B.lm. apanaże, D.lm. apanaży, rzad. apanażów; ‘korzyści finansowe związane z zajmowaniem wysokiego stanowiska lub wykonywaniem prestiżowego zawodu; pieniądze, zasiłki na czyjeś utrzymanie’.

aparat
rzecz. m.nieżyw., D.lp. aparatu, C.lp. aparatowi, Ms.lp. aparacie, M.B.lm. aparaty, D.lm. aparatów.

apartheid
[wym. aparthajt a. aparthejt], blm., D. apartheidu, C. apartheidowi, Ms. apartheidzie; ‘ideologia sankcjonująca segregację rasową i dyskryminację czarnej ludności; rasizm’, np. W RPA do dzisiaj panuje polityka apartheidu.

apel
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. apelu, C.lp. apelowi, M.B.lm. apele, D.lm. apeli, rzad. apelów; ‘odezwa skierowana do kogoś, wzywająca do jakichś działań; zbiórka’.

aplauz
[wym. aplau-s], rzecz. m.nieżyw., D.lp. aplauzu, Ms.lp. aplauzie; ‘zadowolenie, zachwyt wyrażane publicznie i głośno, entuzjazm z powodu czyjegoś występu’, np. Przemówienie prezydenta przyjęto z ogromnym aplauzem.

apokalipsa
rzecz. ż., blm., D. apokalipsy, C.Ms. apokalipsie, B. apokalipsę; ‘katastroficzna wizja jakiegoś nieszczęścia, kataklizmu, końca świata; groźna przepowiednia przyszłości’, np. Najbliższy „poważny” termin apokalipsy to koniec grudnia 2012 roku. Apokalipsa - wyraz pisany wielką literą ‘ostatnia księga Nowego Testamentu’, np. Ostatnią częścią Nowego Testamentu jest Apokalipsa św. Jana.

aprobować
czas. niedok. lub dok.; ‘akceptować coś, uznawać, uznać coś, zgadzać się, zgodzić się na coś’. Uwaga: wyraz nadużywany, np. Nauczyciel nie aprobował, lepiej: nie pochwalał, zachowania uczniów.

a propos
[wym. apropo], zapoż. z franc.; ‘w związku z czymś, nawiązując do czegoś’; pot. także z zaprzeczeniem, np. Twoje wypowiedzi są zupełnie nie a propos. Podczas swojej audycji zapytała premiera a propos kłopotów Gilowskiej.

aquapark a. aqua park
zob. akwapark.

arbitralny
przym., M.lm. m.os. arbitralni, st. wyż. bardziej arbitralny; ‘narzucany komuś w sposób bezwzględny, nieznoszący sprzeciwu’, np. Klasa nie miała nic do powiedzenia, decyzja została podjęta w sposób arbitralny.

arbuz
rzecz. m.nieżyw., D.lp. arbuza, B.lp. arbuz a. arbuza, Ms.lp. arbuzie, M.B.lm. arbuzy, D.lm. arbuzów, np. Kupiłam arbuza a. arbuz.

archanioł
rzecz. m.os., D.B.lp. archanioła, C.lp. archaniołowi, Ms.W.lp. archaniele, M.lm. ci archaniołowie a. te archanioły, D.lm. archaniołów, B.lm. tych archaniołów a. te archanioły.

architekt
1. rzecz. m.os., D.B.lp. architekta, M.lm. architekci, D.B.lm. architektów; ‘inżynier zajmujący się projektowaniem budowli’, np. Inżynier Stępień zaprojetował wiele domów w centrum miasta; 2. rzecz. ż., nieodm. a. odm. jak rzecz. m. (oprócz M.lm. = M.lp.); ‘kobieta architekt’, np. Z prośbą o zaprojektowanie mojego domu zwróciłam się do znanej architekt, Elżbiety Jaroszak. Poznałam architekt, panią Elżbietę Stosuj. Przy projektowaniu tego domu współpracowałam z architektem, panią Justyną Stachurą. W tym zespole pracują dwie panie architekt, Elżbieta Borowiec i Sabina Wiśniewska.

archiwalia
rzecz., blp., M. archiwalia, D. archiwaliów; ‘dokumenty przechowywane, najczęściej w archiwach, ze względu na ich wartość historyczną lub dokumentalną’, np. Eisler pozostaje nieufny wobec ubeckich archiwaliów.

archiwum
rzecz. n., w lp. nieodm., M. archiwa, D. archiwów; 1. ‘instytucja gromadząca dokumenty, akta, czyli archiwalia’, np. W każdym mieście wojewódzkim znajduje się archiwum; 2. ‘budynek, w którym znajduje się archiwum’, np. Nareszcie naszym oczom ukazał się ogromny gmach archiwum; 3. ‘wyraz określający różne zbiory’, np. Komisja będzie dokonywała inwentaryzacji majątku WSI, w tym także archiwów. Twoje świadectwo maturalne jest w naszym domowym archiwum.

arcybiskup
rzecz. m.os., D.B.lp. arcybiskupa, M.lm. arcybiskupi (nie: *arcybiskupowie), D.B.lm. arcybiskupów. Zob. abp a. arcybp (skrót wyrazu).

arcymistrz
[wym. arcymistsz, nie: *arcymiszcz], rzecz. m.os., D.B.lp. arcymistrza, C.lp. arcymistrzowi, M.lm. arcymistrzowie a. arcymistrze, D.B.lm. arcymistrzów.

arena
rzecz. ż., D.lp. areny, C.Ms.lp. arenie, M.lm. areny, D.lm. aren; 1. ‘koliste miejsce w cyrku, na którym odbywają się popisy’, np. Na arenę wbiegli dwaj klauni; 2. ‘teren działalności, miejsce jakichś zdarzeń’, np. Od jakiegoś czasu premier coraz częściej występuje na arenie międzynarodowej. Uwaga: w tym zn. wyraz nadużywany, np. Obserwuje się zwiększenie roli Polski na arenie międzynarodowej, lepiej: w świecie.

areopag
(nie: *aeropag), rzecz. m.nieżyw., D.lp. areopagu, C.lp. areopagowi; 1. ‘grono osób podejmujących ważne decyzje, rozstrzygających w sposób autorytatywny jakieś sprawy’; 2. ‘najwyższy organ ustawodawczy i sądowy w starożytnych Atenach’.

argument
rzecz. m.nieżyw., D.lp. argumentu, C.lp. argumentowi, M.B.lm. argumenty (nie: *argumenta), D.lm. argumentów; Argumenty wytoczyć; wysunąć (nie: *wysnuć); argumenty przeciw komuś, za czymś; argumenty za i przeciw, np. Nietrudno wytoczyć argumenty przeciw twojej teorii.

arianin
rzecz. m.os., D.lp. arianina, C.lp. arianinowi, Ms.lp. arianinie, M.lm. arianie, D.B.lm. arian, C.lm. arianom, np. Arianie byli najradykalniejszym odłamem polskiej reformacji.

ark.
skrót wyrazu arkusz (zob.), pisany z kropką, czytany jako cały, odmieniany wyraz.