Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
ambulatorium
rzecz. n., w lp. nieodm., M.lm. ambulatoria, D.lm. ambulatoriów, np. Musi pani zrobić wszystkie badania w naszym ambulatorium. Ten szpital nie ma jeszcze ambulatoriów.

amok
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. amoku, C.lp. amokiem; ‘stan silnego wzburzenia, trudnego do opanowania; atak szału’, np. Wpadł w amok. Uwaga: wyraz nadużywany w j. pot.

amper
rzecz. m.nieżyw., D.lp. ampera, M.B.lm. ampery, D.lm. amperów (nie: *amper); ‘jednostka natężenia prądu elektrycznego’, np. Wytworzyli prąd o natężeniu pięciu amperów (nie: *amper). Natężenie prądu spadło poniżej 8 amperów. Uwaga: błędem jest nieodmienianie wyrazu. Zob. A (skrót wyrazu).

amunicja
rzecz. ż., blm., D.Ms. amunicji, np. Przekazywali lokalnej organizacji podziemnej duże ilości amunicji, granatów i broni.

analiza
[wym. analiza a. analiza], rzecz. ż., D.lp. analizy, Ms.lp. analizie, M.lm. analizy, D.lm. analiz, np. Analiza językowa tekstów staropolskich. Uwaga: wyraz nadużywany w stylu oficj., np. Przeprowadzić analizę skutków, lepiej: przeanalizować skutki, bezrobocia.

analogia
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. analogii; ‘podobieństwo, zgodność, odpowiedniość; odpowiednik’; Analogia do czegoś, między czymś a czymś, np. Ta forma wyrazu powstała przez analogię do innych rzeczowników rodzaju męskiego.

analogiczny
przym., nie stopniuje się; ‘zbieżny, zgodny z czymś; podobny’; Analogiczny do czegoś (nie: *z czymś), np. To była sytuacja analogiczna do tej, która zdarzyła się przed rokiem. Uwaga: używany błędnie w zn. ‘zupełnie taki sam’.

anatomia
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. anatomii, blm.

anchois
[wym. anszuá], rzecz. n., nieodm.; ‘rodzaj konserwy rybnej z solonej sardeli o ostrym, korzennym smaku’, np. Do tej oryginalnej potrawy można dodać anchois.

androny
rzecz., blp., D. andronów; ‘głupstwa, bzdury, nonsensy’, np. Wygłaszał te androny z największym przekonaniem; frazeol. Pleść androny - ‘mówić głupstwa, bzdury’.

andrut
rzecz. m.nieżyw., D.lp. andruta, B.lp. andrut a. andruta, M.B.lm. andruty, D.lm. andrutów; ‘wafle przełożone jakąś masą’, np. Kupię andrut a. andruta. Nie lubię andrutów.

andrzejki
[wym. and-rzejki a. andż-żejki, nie: *andżejki], rzecz., blp., D. andrzejek, C. andrzejkom. Uwaga: nazwy zabaw, obrzędów, obyczajów piszemy małą literą, np. andrzejki, mikołajki, walentynki, sylwester, np. W tym roku pani nie zgodziła się na zorganizowanie w klasie andrzejek.

angaż
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. angażu, M.B.lm. angaże, D.lm. angaży, rzad. angażów; ‘zatrudnienie; umowa o pracę’.

anglikanin
(nie: *anglikan), rzecz. m.os., D.B.lp. anglikanina, C.lp. anglikaninowi, N.lp. anglikaninem, Ms.lp. anglikaninie, M.lm. anglikanie, D.B.lm. anglikanów, C.lm. anglikanom.

ani
1. spójnik współrzędny występujący w zdaniu zaprzeczonym, np. Nie poszłam do kina ani nie przeczytałam lektury; 2. spójnik łączący równorzędne części zdania, np. Nie było go w domu ani w szkole; 3. wzmocniona partykuła przecząca, np. Nie masz ani za grosz rozsądku. Uwaga: nie stawiamy przed nim przecinka, chyba że zostanie powtórzony, np. Spełnienie żądań arabskich ani nie dałoby bezpieczeństwa Izraelowi, ani nie oznaczałoby końca terroru.

animować
czas. niedok., rzad. dok.; 1. ‘w teatrze: poruszać lalkami’; 2. ‘wykonać rysunki do filmów’, np. Filmy o Bolku i Lolku animował znany rysownik; 3. ‘tworzyć ruchome obrazy za pomocą komputera’. Uwaga: nadużywany w zn. ‘pobudzać do czegoś, inspirować, zachęcać, uaktywniać, ożywiać’, np. Marzenia o lepszym życiu często animują, lepiej: pobudzają, inspirują, młodych ludzi do wyjazdów za granicę.

animozja
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. animozji, M.lm. animozje; książk. ‘niechęć, uraza, wstręt, pretensja’, np. Nie możesz kierować się animozjami.

anioł
rzecz. m.os., D.B.lp. anioła, C.lp. aniołowi, W.lp. aniele, M.lm. aniołowie a. anioły a. anieli, D.lm. aniołów, B.lm. anioły a. aniołów, np. Anioły a. aniołowie to pośrednicy między Bogiem a człowiekiem. Każdy ma swojego Anioła Stróża. Aniele Boży, Stróżu mój! Uwaga: w wyrażeniu Anioł Stróż oba człony pisane są wielką literą.

anomalia
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. anomalii, M.B.lm. anomalie (nie: *anomalia); ‘nieprawidłowości, odstępstwa od normy’, np. Kiedy się wreszcie skończą te anomalie pogodowe?

anons
[wym. anąs a. anons], rzecz. m.nieżyw., D.lp. anonsu, C.lp. anonsowi, Ms.lp. anonsie, M.B.lm. anonse a. anonsy, D.lm. anonsów; ‘drobne ogłoszenia w prasie’, np. Informacja o transakcji miała ukazać się w anonsie.

antagonista
rzecz. m.os., w lp. odm. jak rzecz. ż., w lm. jak m., D.lp. antagonisty, C.Ms.lp. antagoniście, M.lm. antagoniści, D.B.lm. antagonistów; ‘przeciwnik, ktoś, kto ma przeciwne poglądy’, np. Już na sejmie koronacyjnym okazało się, że Adam Czartoryski jest antagonistą Stanisława Augusta Poniatowskiego. Uwaga: wyraz nadużywany, lepiej: przeciwnik; niepopr.: *antagonista czegoś, np. Okazał się *antagonistą, popr.: przeciwnikiem, wszelkich zmian.

antidotum
rzecz. n., w lp. nieodm., M. antidota, D. antidotów; 1. ‘środek przeciwdziałający spożytej truciźnie, odtrutka’, np. Szukano antidotum przeciw ukąszeniu jadowitego węża; 2. ‘środek zaradczy na coś a. przeciw czemuś’, np. Czytanie książek było dla Artura najlepszym antidotum na jego problemy życiowe.

antropolog
1. rzecz. m.os., D.B.lp. antrolopoga, M.lm. antropolodzy a. antropologowie, np. Bronisław Malinowski był wybitnym polskim antropologiem; 2. ż. nieodm. a. odm. jak rzecz. m., np. Wybitna (nie *wybitny) antropolog Marta Duda. W prasie ukazał się wywiad ze znaną antropolog a. znanym antropologiem (panią) Danutą Nycz. Wyniki swoich badań przedstawią dwie panie antopolog, Maria Domańska i Katarzyna Łesiów. Zobaczyliśmy w telewizji dwóch wybitnych antropologów, Jolantę Góźdź i Mirosławę Bajerską.

anty
- przedrostek oznaczający ‘przeciwieństwo czegoś, niechętną postawę wobec czegoś a. kogoś, zwalczanie czegoś’; tworzy rzecz. lub przym. pochodne, np. antybodziec, antyklerykalizm, antyfaszysta, antyrządowy, antyspołeczny, antysanitarny.

antychryst
rzecz. m.os., D.B.lp. antychrysta, C.lp. antychrystowi, Ms.lp. antychryście, M.lm. te antychrysty, ci antychryści, D.B.lm. antychrystów; wg wierzeń chrześcijańskich ‘przeciwnik Chrystusa’; pot. ‘człowiek zły, przewrotny, podły’; pot. ‘określenie człowieka niewierzącego’, np. Wielu uważa Hitlera i Stalina za antychrystów.