Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
AIDS
[wym. ejds a. ejc], blm., r.m., nieodm., rzad. odm.; ‘utrata odporności organizmu wskutek zarażenia się wirusem HIV’, np. Mój dziadek ma AIDS, moja babcia ma AIDS, wszyscy mamy AIDS, AIDS, AIDS (piosenka z musicalu).

ajatollah
[wym. ajatollah a. ajatolah], rzecz. m.os., D.lp. ajatollaha, Ms.lp. ajatollahu, M.lm. ajatollahowie, D.lm. ajatollahów; ‘duchowny muzułmański’.

ajencja
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. ajencji, M.lm. ajencje; 1. ‘wynajmowanie placówki handlowej lub usługowej’; 2. rzad. ‘przedstawicielstwo jakiejś instytucji, firmy’. W tym znaczeniu używany jako synonim wyrazu agencja, np. Ajencja PKO BP.

ajent
rzecz. m.os., D.B.lp. ajenta, M.lm. ajenci, D.B.lm. ajentów. Zob. agent.

ajerkoniak
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. ajerkoniaku, M.B.lm. ajerkoniaki, D.lm. ajerkoniaków.

AK
[wym. a-ka], r. ż. a. n., nieodm., skrótowiec wyrażenia Armia Krajowa, np. Już jako student brał udział w tworzeniu AK. Organizował szpital dla żołnierzy AK; AK-owiec a. akowiec, D.B.lp. AK-owca a. akowca, C.lp. AK-owcowi a. akowcowi, Ms.lp. AK-owcu a. akowcu, M.lm. AK-owcy a. akowcy, D.B.lm. AK-owców a. akowców, AK-owski a. akowski, np. W powojennej Polsce AK-owcy a. akowcy nie mogli czuć się bezpiecznie.

akademia
[wym. akademja], rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. akademii; 1. ‘nazwa niektórych wyższych uczelni lub instytutucji o charakterze naukowym’; Polska Akademia Nauk, Pomorska Akademia Pedagogiczna, Akademia Sztuk Pięknych, np. Ania studiuje w akademii, gdzie przeniosła się z Wyższej Szkoły Morskiej; 2. ‘uroczyste zebranie zorganizowane dla uczczenia ważnej osobistości, ważnego wydarzenia, rocznicy’, np. W szkole zorganizowano akademię ku czci Zbigniewa Herberta. Akademia dla uczczenia rocznicy podpisania porozumień sierpniowych.

akcent
rzecz. m.nieżyw., D.lp. akcentu, Ms.lp. akcencie, M.B.lm. akcenty, D.lm. akcentów; 1. ‘wyróżnienie sylaby w wyrazie lub wyrazu w zdaniu przez nasilenie głosu’, np. Akcent w języku polskim pada w zasadzie na przedostatnią sylabę; 2. ‘podkreślenie, uwydatnienie czegoś, zwrócenie szczególnej uwagi na coś’, np. Uwaga: w tym zn. nadużywany, np. Pięć lat później powinien był szukać w przemówieniach polityków antyzachodnich akcentów, lepiej: wypowiedzi. Zaczęto kłaść akcent, lepiej: nacisk, na przygotowanie praktyczne studentów; 3. ‘charakterystyczny sposób mówienia’, np. Jego pochodzenie zdradzał cudzoziemski akcent.

akces
rzecz. m.nieżyw., D.lp. akcesu, Ms.lp. akcesie; ‘włączenie się w coś, przystąpienie do czegoś’, np. Jan Nowak postanowił zgłosić swój akces do SLD. Uwaga: wyraz nadużywany, np. Akces, lepiej: chęć przystąpienia do egzaminów w terminie zerowym zgłosiło dwudziestu studentów. Niepopr. używany, kiedy dotyczy wydarzeń mało ważnych, np. Do biegu na przełaj zgłosiło *akces tylko pięciu zawodników.

akcesorium
rzecz. n., w lp. nieodm., M. akcesoria, D. akcesoriów; częściej w lm.; ‘dodatek, uzupełnienie, narzędzia potrzebne przy wykonywaniu czegoś’, np. akcesoria wędkarskie, myśliwskie, samochodowe.

akcja
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. akcji; 1. ‘zorganizowane działanie, czynność’, np. „Ryks” wziął udział jako miner w akcji wysadzania pociągu z amunicją; Akcja na rzecz kogoś, czegoś, np. Akcja na rzecz dzieci z domów dziecka. Uwaga: w tym zn. wyraz nadużywany; 2. ‘walka, bitwa’, np. Dowódcy wprowadzili do akcji sprzęt opancerzony; 3. ‘papier wartościowy, dokument potwierdzający udział w jakiejś firmie, przedsiębiorstwie’, np. Kupić/ sprzedać pakiet akcji PKO BP. Dzisiaj od rana na giełdzie spadają akcje kolejnych spółek.

akcyza
rzecz. ż., D.lp. oraz M.lm. akcyzy, C.Ms.lp. akcyzie, D.lm. akcyz; ‘rodzaj podatku od usług lub produktów’, np. Państwo zamierza zwiększyć akcyzę na paliwo i papierosy.

akonto a. a conto
rzecz. n., z łac. ‘zaliczka na poczet przyszłych należności’, np. Potem wezmę od szefa akonto, kupię jej bukiecik róż (piosenka).

akord
rzecz. m.nieżyw., D.lp., akordu, Ms.lp. akordzie, M.B.lm. akordy, D.lm. akordów; 1. ‘współbrzmienie kilku dźwięków na zasadzie harmonii’, np. Rozległy się ostatnie akordy hymnu polskiego; 2. blm. ‘system pracy, w której wynagrodzenie zależy od ilości wykonanych produktów’, np. Praca na akord a. w akordzie jest bardzo wyczerpująca.

akowiec
zob. AK.

akr
rzecz. m.nieżyw., D.lp. akra, Ms.lp. akrze, M.B.lm. akry, D.lm. akrów; ‘ang. miara powierzchni gruntu równa 4047 m2’, np. W Anglii, niedaleko Londynu, kupił za duże pieniądze kilka akrów ziemi. Zob. ac (skrót wyrazu).

akropol
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. akropolu, C. akropolowi, D.lm. akropoli; ‘część miasta w starożytnej Grecji’. Też Akropol ‘część miasta w Atenach’.

akt
rzecz. m.nieżyw., D.lp. aktu; 1. blp., M.B.lm. akta, D.lm. akt; ‘dokumenty’, np. Przeczytawszy tysiące stron akt operacyjnych SB, mogę powiedzieć, że w tzw. nieświadomych współpracowników nie wierzę; 2. M.B.lm. akty, D.lm. aktów; ‘część utworu dramatycznego’, np. Ten dramat Szekspira składa się z pięciu aktów; 3. M.B.lm. akty, D.lm. aktów; ‘dzieło przedstawiające nagiego człowieka’, np. Z zachwytem oglądał w Luwrze piękne akty kobiece.

aktualia
[wym. aktualia, nie: *aktułalia], blp., D. aktualiów (nie: *aktualii); książk. ‘sprawy aktualne, bieżące’.

aktualnie
[wym. aktualnie, nie: *aktułalnie], przysł. Uwaga: nadużywany w zn. ‘obecnie, w tej chwili, w tym momencie, dzisiaj, teraz’, np. Aktualnie, lepiej: dzisiaj, teraz, kupię mieszkanie. Nie mogliśmy tego załatwić, bo dyrektor aktualnie, lepiej: obecnie, jest na zwolnieniu lekarskim.

aktualny
przym., M.lm. r. m.os. aktualni, st. wyż. aktualniejszy a. bardziej aktualny; ‘będący na czasie, obowiązujący, ważny tylko teraz, bieżący, dotyczący teraźniejszości’, np. Czy pańska propozycja pracy jest aktualna. Dyskusja dotyczyła aktualnych problemów naszego kraju. Przyniosłam pani aktualne zaświadczenie lekarskie. Uwaga: nadużywany w zn. ‘obecny, dzisiejszy, współczesny’, np. Jaki jest aktualny stan chorego. Nasze aktualne możliwości produkcyjne. Aktualny rząd ma wielu wrogów.

aktywny
przym., M.lm. r. m.os. aktywni, st. wyż. aktywniejszy; ‘czynny, działający’, np. aktywny student, aktywny działacz, aktywny pracownik. Uwaga: niepopr.: *aktywne działania, *aktywna praca, *aktywna postawa, *aktywne uczestnictwo; przymiotnik powinien być używany w odniesieniu do osób.

akurat
[wym. akurat a. akurat], ‘właśnie, dokładnie tak; właśnie w tej chwili, w tym czasie; właśnie tyle’; pot. wykrzyknik wyrażający sprzeciw: ‘nie! na pewno nie! niemożliwe! wykluczone!’, np. Ania otrzymała na maturze akurat taką ocenę, jaką chciała. Akurat czytałam, kiedy zgasło światło. Wygramy w totka. Akurat!

akwapark a. aquapark a. aqua park
rzecz. m.nieżyw., D.lp. akwaparku a. aquaparku a. aqua parku, M.lm. akwaparki a. aquaparki a. aqua parki, D.lm. akwaparków a. aquaparków a. aqua parków; ‘rodzaj basenów z różnymi atrakcjami, np. zjeżdżalniami, falami wodnymi’.

akwarela
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. akwareli, M.lm. akwarele, D.lm. akwarel (nie: *akwareli).