Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
żaluzja
rzecz. ż., zwykle w lm., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. żaluzji, M.B.lm. żaluzje, np. W oknach wychodzących na południową stronę zamontowaliśmy żaluzje.

żandarm
rzecz. m.os., D.B.lp. żandarma, C.lp. żandarmowi, Ms.lp. żandarmie, M.lm. żandarmi, D.B.lm. żandarmów.

żandarmeria
rzecz. ż., blm., D.C.Ms. żandarmerii.

żarliwy
przym., M.lm. r. m.os. żarliwi, st. wyż. żarliwszy a. bardziej żarliwy; ‘pełen zapału, gorliwości; świadczący o takich cechach’, np. żarliwy wyznawca islamu, żarliwy patriota, żarliwa modlitwa, żarliwa prośba.

żądło
rzecz. n., D.lp. żądła, Ms.lp. żądle, M.B.lm. żądła, D.lm. żądeł, np. Na ręku został bolesny ślad po żądle osy.

żądny
przym., M.lm. r. m.os. żądni, nie stopniuje się; ‘gorąco, namiętnie czegoś pragnący’, np. Byłem wówczas żądny wiedzy, sławy i bogactwa.

że
1. spójnik wprowadzający zdania podrzędne różnego typu, np. Powiedział, że za tydzień wyjeżdża. Tak był zmęczony, że ledwo doszedł do schroniska. Uwaga: przed spójnikiem że stawia się przecinek, z wyjątkiem wypadków, w których że wchodzi w skład spójnika złożonego, np. tak że, dlatego że, zwłaszcza że, jako że itp., wtedy przecinek stawia się przed całym spójnikiem, nie rozdziela się jego części; 2. partykuła wyrażająca zwykle zdumienie, niezadowolenie, zaskoczenia, np. Że też ona zawsze musi się spóźniać! Że też nie przyszło mi to wcześniej do głowy!

żebrać
czas. niedok., żebrzę (nie: *żebram), żebrze (nie: *żebra), żebrzą (nie: *żebrają), żebrał, żebrali, żebrz (nie: *żebraj), żebrany, żebrząc, np. Po kościołem stale żebrze matka z dwójką dzieci.

żebrak
rzecz. m.os., D.B.lp. żebraka, C.lp. żebrakowi, Ms.W.lp. żebraku, M.lm. ci żebracy, ekspr. te żebraki, D.B.lm. żebraków, np. Wrzucił żebrakowi do puszki monetę i zadowolony z dobrego uczynku poszedł dalej.

żebro
rzecz. n., D.lp. żebra, C.lp. żebru, Ms.lp. żebrze, M.B.lm. żebra, D.lm. żeber.

żeby
1. spójnik wprowadzający zdania podrzędne różnego typu, np. Brał każdą pracę, żeby tylko zdobyć pieniądze. Spotkali się, żeby w końcu sobie wszystko wyjaśnić. Uwaga: przed spójnikiem żeby zawsze stawia się przecinek; 2. partykuła nadająca zdaniu charakter życzenia lub rozkazu, np. Żeby cię wszyscy diabli wzięli! Żeby mi tu było cicho jak makiem zasiał!

żelazko
rzecz. n., D.lp. żelazka, C.Ms.lp. żelazku, M.B.lm. żelazka, D.lm. żelazek, np. Uprasowała żelazkiem (nie: *za pomocą żelazka, nie: *przy pomocy żelazka) wszystkie rzeczy i zabrała się do odkurzania.

żelazny
przym.; 1. ‘zawierający żelazo, zrobiony z żelaza’, np. ruda żelazna, żelazny łańcuch; 2. M.lm. r. m.os. żelaźni; ‘mocny, wytrzymały fizycznie’, np. żelazny człowiek, żelazne zdrowie; 3. ‘bezwzględny, nieczuły, niewzruszony’, np. żelazne zasady, żelazna dyscyplina.

żelazo
rzecz. n., blm., D. żelaza, Ms. żelazie, np. Trzeba kuć żelazo póki gorące. Anemia to niedobór żelaza w organizmie.

żenić się
czas. niedok. (dok. - ożenić się), żenię się, żeni się, żenią się, żeń się; ‘o mężczyźnie: zawierać związek małżeński’, np. Marek żeni się z Agnieszką. Pamiętaj, nigdy nie żeń się bez miłości. Uwaga: wyraz błędnie używany w zn. ‘wyjść za mąż’ oraz *‘zawierać związek małżeński’, np. Agnieszka wychodzi za mąż za Marka (nie: *żeni się z Markiem). Agnieszka i Marek biorą ślub (nie: * żenią się) w najbliższą sobotę.

żeń
szeń - [wym. żeń-szeń], rzecz. m.nieżyw., pierwszy człon nieodm., D.lp. żeń-szenia, Ms.lp. żeń-szeniu, M.B.lm. żeń-szenie, D.lm. żeń-szeni, np. Ten krem zawiera wyciąg z żeń-szenia.

żeremie
rzecz. n., najczęściej w lm., D.lp. żeremia, C.Ms.lp. żeremiu, M.B.lm. żeremia, D.lm. żeremi, np. W rezerwacie są liczne żeremia bobrów.

żeton
rzecz. m.nieżyw., D.lp. żetona, C.lp. żetonowi, B.lp. żeton (nie: *żetona), Ms.lp. żetonie, M.B.lm. żetony, D.lm. żetonów.

żmija
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. żmii [wym. żmiji], M.B.lm. żmije, D.lm. żmij, np. Z uwagą przyglądał się żmii.

żołądź
(nie: *żołędź), rzecz.; 1. r. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. żołędzi, M.B.lm. żołędzie a. r.m., D.lp. żołędzia, C.lp. żołędziowi, Ms.lp. żołędziu, M.B.lm. żołędzie, D.lm. żołędzi (nie: *żołędziów); ‘owoc dębu’, np. W ręku trzymał trzy kasztany i jedną żołądź a. jeden żołądź; 2. r. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. żołędzi, M.B.lm. żołędzie; ‘końcowa część prącia’; 3. r. m.nieżyw., D.lp. żołędzia, C.lp. żołędziowi, B.lp. żołądź, pot. żołędzia, Ms. lp. żołędziu, M.B.lm. żołędzie, D.lm. żołędzi (nie: *żołędziów); pot. ‘kolor w kartach’, np. Miał na ręku dwa piki i cztery żołędzie.

żołnierz
rzecz. m.os., D.B.lp. żołnierza, C.lp. żołnierzowi, Ms.W.lp. żołnierzu, M.lm. żołnierze, D.B.lm. żołnierzy, np. W defiladzie wzięli udział żołnierze różnych formacji. Uwaga: lp. używana w zn. zbiorowym ‘wojsko, armia’.

żonaty
przym., M.lm. r. m.os. żonaci, np. Mój brat jest żonaty z koleżanką ze szkoły. Żonaty w użyciu rzeczownikowym - ‘mężczyzna mający żonę’, np. Nie zadaję się z żonatymi.

żonkil
[wym. żo1kil, rzad. żonkil], rzecz. m.nieżyw., D.lp. żonkila, B.lp. żonkil, pot. żonkila, Ms.lp. żonkilu, M.B.lm. żonkile, D.lm. żonkili (nie: *żonkilów), np. Pierwszego dnia wiosny dostałam śliczny żonkil, pot. ślicznego żonkila.

żółknąć
czas. niedok. (dok. - zżółknąć), żółknę, żółknie, żółkną, żółkłem a. żółknąłem [wym. żółknołem], żółkł a. żółknął [wym. żółknoł], żółkła (nie: *żółknęła), żółkliśmy (nie: *żółknęliśmy), np. Na drzewach żółkną liście.

żółty
przym., M.lm. r. m.os. żółci, st. wyż. żółtszy a. żółciejszy.