Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
zwierz
rzecz. m.żyw., D.B.lp. zwierza, C.lp. zwierzowi, Ms.lp. zwierzu, M.B.lm. zwierze, D.lm. zwierzów, np. Brałem udział w polowaniu na dzikiego zwierza.

zwierzę
[wym. zwierze, nie: *źwierze], rzecz. n., D.lp. zwierzęcia, C.Ms.lp. zwierzęciu, M.B.lm. zwierzęta, D.lm. zwierząt, np. W zoo oglądaliśmy dzikie zwierzęta. Uwaga: w lm. wyraz łączy się z liczebnikami zbiorowymi, np. W domu mamy troje zwierząt: psa i dwa koty. Pot. dopuszcz. połączenie z liczebnikami głównymi, np. W domu mamy trzy zwierzęta: psa i dwa koty.

zwiędnąć
czas. dok. (niedok. - więdnąć), zwiędnę, zwiędnie, zwiędną, zwiędłem (nie: *zwiądłem, nie: *zwiędnąłem), zwiądł, rzad. zwiędnął, zwiędła (nie: *zwiędnęła, nie: *zwiądła), zwiędliśmy (nie: *zwiędnęliśmy); zwiędnij, zwiędły a. zwiędnięty, np. Kwiaty zwiędły, mimo że wstawiłem je do wody.

zwięzły
przym., st. wyż. zwięźlejszy a. bardziej zwięzły; 1. ‘treściwy, krótki, oszczędny w słowach’, np. zwięzły tekst, zwięzła wypowiedź; 2. ‘mający zwartą strukturę’, np. zwięzłe ciasto.

zwłaszcza
partykuła podkreślająca, że treść zdania odnosi się przede wszystkim do wyrazu, z którym się ona łączy, ‘specjalnie, szczególnie, tym bardziej’, np. Upał dokuczał zwłaszcza w południe. Lubił muzykę, zwłaszcza poważną.

zwłoka
rzecz. ż., blm., D. zwłoki, C.Ms. zwłoce; oficj. ‘opóźnienie wykonania czegoś, odkładanie czegoś, zwlekanie z czymś’, np. To była sprawa nie cierpiąca zwłoki. Termin oddania budynku uległ kolejnej zwłoce.

zwłoki
rzecz. niem.os., blp., D. zwłok; oficj. ‘ciało zmarłego’, np. Dopiero sekcja zwłok wykazała prawdziwą przyczynę zgonu.

zwój
rzecz. m.nieżyw., D.lp. zwoju, C.lp. zwojowi, Ms.lp. zwoju, M.B.lm. zwoje, D.lm. zwojów, np. zwój papieru, zwój drutu.

zwrot
rzecz. m.nieżyw., D.lp. zwrotu, C.lp. zwrotowi, Ms.lp. zwrocie, M.B.lm. zwroty, D.lm. zwrotów; 1. ‘zmiana kierunku ruchu, obrót, skręt’, np. Żołnierze wykonali zwrot w prawo; 2. książk. ‘zainteresowanie czymś po pewnym czasie’, np. Wszyscy zachłystują się poezją, ale na pewno niebawem nastąpi zwrot ku prozie; 3. ‘wyraźna zmiana czegoś’, np. Po wyborach w polityce krajowej i zagranicznej nastąpił zdecydowany zwrot; 4. blm.; oficj. ‘zwrócenie czegoś’, np. Biblioteka prosi o zwrot wypożyczonych książek; 5. blp.; ‘to, co jest zwracane’, np. Sklep nie przyjmuje zwrotów; 6. ‘określone połączenie wyrazowe’, np. zwrot frazeologiczny, zwrot grzecznościowy.

zwrotnik
rzecz. m.nieżyw., D.lp. zwrotnika, C.lp. zwrotnikowi, Ms.lp. zwrotniku, M.B.lm. zwrotniki, D.lm. zwrotników, np. Między zwrotnikami klimat jest najcieplejszy. Uwaga: w nazwach wyraz pisany wielką literą: Zwrotnik Raka, Zwrotnik Koziorożca.

zwrotny
przym.; 1. st. wyż. zwrotniejszy; ‘mający łatwość zwracania, łatwo zmieniający kierunek’, np. zwrotne auto, zwrotna łódź; 2. ‘związany ze zwracaniem, oddawaniem czegoś’, np. adres zwrotny, butelka zwrotna, zapomoga zwrotna. Uwaga: niepopr. *pożyczka zwrotna (pleonazm), popr. pożyczka.

zwycięzca
(nie: *zwyciężca), [wym. zwycięsca, nie: *zwyciełsca], rzecz. m.os., w lp. odm. jak rzecz. ż., D.C.Ms.lp. zwycięzcy, B.lp. zwycięzcę, M.lm. zwycięzcy, D.B.lm. zwycięzców, np. Jego marzeniem było stanąć kiedyś na podium dla zwycięzców.

zwyciężczyni
(nie: *zwyciężczynia), [wym. zwycięszczyni, nie: *zwyciełszczyni], rzecz. ż., D.C.Ms.W.lp. zwyciężczyni, B.lp. zwyciężczynię, M.B.lm. zwyciężczynie, D.lm. zwyciężczyń, np. Zwyciężczyni konkursu otrzymała dyplom, pamiątkowy medal oraz nagrody rzeczowe.

zwyczaj
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. zwyczaju, M.B.lm. zwyczaje, D.lm. zwyczajów (nie: *zwyczai); 1. ‘powszechnie przyjęty, utwierdzony przez tradycję sposób postępowania w danej sytuacji; obyczaj’, np. Interesują mnie zwyczaje ludowe, a szczególnie ich źródło. Skąd wziął się zwyczaj topienia Marzanny albo chodzenia z szopką? 2. ‘charakterystyczny dla kogoś sposób postępowania, nawyk’, np. Dziadek Adam ma zwyczaj a. ma w zwyczaju pić herbatę miętową po obiedzie.

zwyczajny
przym., M.lm. r. m.os. zwyczajni, st. wyż. zwyczajniejszy; 1. ‘pospolity, przeciętny, zwykły’, np. zwyczajny dzień, zwyczajny chłopak; 2. jako podkreślenie następującego po nim wyrazu, np. To jest zwyczajne oszustwo. Uwaga: wyraz błędnie używany w zn. ‘przyzwyczajony’, np. Robert był przyzwyczajony (nie: *zwyczajny) do ciężkiej pracy.

zwykły
przym., M.lm. r. m.os. zwykli, st. wyż. zwyklejszy, np. zwykły dzień, zwykły chłopak, zwykłe oszustwo. Zob. zwyczajny.

zysk
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. zysku, M.B.lm. zyski, D.lm. zysków, np. Po dwóch latach firma zaczęła przynosić zyski.

zza
przyim. łączący się z rzeczownikiem (lub innym wyrazem pełniącym funkcje rzeczownika) w D.; 1. tworzy wyrażenia o znacz. ‘z miejsca znajdującego się za tym, co nazywa przyłączany rzeczownik’, np. Szybko wybiegła zza domu. Wyciągnął pieniądze zza obrazu. Zza granicy (w znacz. ‘zza linii granicznej’, z zagranicy - ‘z obcych krajów’, zob. zagranica) było widać budynki celne; 2. tworzy wyrażenia o znacz. ‘poprzez coś, co nazywa przyłączany rzeczownik’, np. Wreszcie zza chmur wyjrzało słońce.

zżółknąć
[wym. zżółknońć, pot. żżółknońć], czas. dok. (niedok. - żółknąć), zżółknę, zżółknie, zżółkną, zżółkłem a. zżółknąłem [wym. zżółknołem], zżółkł a. zżółknął [wym. zżółknoł], zżółkła (nie: *zżółknęła), zżłółkliśmy (nie: *zżółknęliśmy); zżółkły.

ździebko
(nie: *ździebłko), [wym. ździepko], rzecz. n., D.lp. ździebka, Ms.lp. ździebku, M.B.lm. ździebka, D.lm. ździebek; ‘odrobinka, krztyna, okruch’, np. ździebko soli, ździebko pieprzu. Ździebko w użyciu przysłówkowym - ‘trochę, odrobinę’, np. Napisz choć ździebko. Zjadłam ździebko i pobiegłam na zajęcia.

źdźbło
[wym. źdźbło, nie: *śćbło, nie: *źbło], rzecz. n., D.lp. źdźbła, C.lp. źdźbłu, Ms.lp. źdźble, M.B.lm. źdźbła, D.lm. źdźbeł; 1. ‘łodyga trawy’, np. Na drodze leżały źdźbła słomy; 2. pot. ‘odrobina, niewielka ilość czegoś’, np. W całym domu nie było źdźbła cukru.

źrebię
rzecz. n., D.lp. źrebięcia, C.Ms.lp. źrebięciu, M.B.lm. źrebięta, D.lm. źrebiąt, np. Obok klaczy biegały źrebięta. Uwaga: w lm. wyraz łączy się z liczebnikami zbiorowymi, np. Wiosną urodziło się troje źrebiąt. Pot. dopuszcz. połączenie z liczebnikami głównymi, np. Wiosną urodziły się trzy źrebięta.

żagiel
rzecz. m.nieżyw., D.lp. żagla, C.lp. żaglowi, Ms.lp. żaglu, M.B.lm. żagle, D.lm. żagli (nie: *żaglów), np. Wiatr dmuchał w żagle coraz mocniej.

żagiew
(nie: *żagwia), rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. żagwi, M.B.lm. żagwie.

żal
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. żalu, M.B.lm. żale, D.lm. żalów (nie: *żali); 1. ‘uczucie smutku, tęsknoty’; żal po kimś/ po czymś a. za kimś/ za czymś, np. Po stracie Azora cała rodzina płakała z żalu. Ciągle odczuwa żal za tym, co straciła. Tak tu dobrze, że żal odjeżdżać; 2. ‘skrucha, wyrzuty sumienia’; żal za coś, np. W sądzie wyraził żal za popełnione zbrodnie; 3. ‘rozżalenie, pretensja, uraza’; żal do kogoś/ czegoś (o coś, rzad. za coś), np. Miał żal do matki o jej zaborczość; 4. najczęściej w lm.; ‘skargi, narzekania’, np. Sąsiadka przychodziła do mnie wylewać wszystkie swoje żale.