Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
adaptować
(nie: *adoptować); czas. niedok. a. dok., adaptuję, adaptuje, adaptują, adaptował, adaptowali, adaptuj; 1. ‘przystosowywać, przystosować coś do czegoś a. dla potrzeb czegoś’, np. Pruskie koszary zostały adaptowane (nie: *adoptowane) na potrzeby uczelni; 2. ‘przerabiać, przerobić coś na coś’, np. Powieść Samotność w sieci adaptowano (nie: *adoptowano) na potrzeby filmu; 3. ‘dostosować, dostosowywać coś do nowych potrzeb’, np. Kowalski adaptował (nie: *adoptował) piwnicę na siłownię. Uwaga: podobieństwo formy jest przyczyną mylenia czasownika adaptować z czasownikiem adoptować.

adekwatny
przym., st. wyż. adekwatniejszy a. bardziej adekwatny; ‘odpowiedni, stosowny, właściwy, zgodny z czymś’; A. do czegoś (nie: *z czymś, *dla czegoś, *względem czegoś), np. Odpowiedź ministra była adekwatna do sytuacji. Opis był adekwatny do rzeczywistości. Uwaga: wyraz nadużywany; używany błędnie w zn. ‘bardzo dobry, poprawny’ albo wskutek upodobnienia do konstrukcji ‘zgodny z czym, odpowiadający czemu’, np. niepopr. Odpowiedź była w pełni *adekwatna z naszymi możliwościami.

ad hoc
[wym. ad hok], łac. ‘w danym celu, ze względu na określoną sytuację, doraźnie, bez uprzedniego przygotowania’, np. Komisja powołana ad hoc ma rozpatrzyć tylko tę jedną kwestię.

adidas
rzecz. m.nieżyw., D.B.lp. adidasa, C.lp. adidasowi, M.lm. adidasy; ‘buty sportowe’, np. Dopiero kupiłam ci te adidasy i już je zniszczyłeś.

Adidas
rzecz. m.nieżyw., blm., D.B. Adidasa, C. Adidasowi, N. Adidasem, Ms. Adidasie, ‘marka i firma’, np. Najchętniej nosił buty marki Adidas.

A.D. a. AD
skrót łac. wyrażenia Anno Domini ‘w roku Pańskim, tj. po narodzeniu Chrystusa a. naszej ery’; pisany wielkimi literami, czytany jako całe wyrażenie, np. A.D. [czyt. Anno Domini] 2000 obchodziliśmy koniec drugiego tysiąclecia. Uwaga: nie należy łączyć wyrażenia łac. z wyrazem polskim o tym samym znaczeniu, np. Miss Polonię *roku Anno Domini 2006 poznamy w sierpniu.

adm.
skrót wyrazu admirał (zob.), pisany z kropką, czytany jako cały wyraz, stawiany przed nazwiskiem lub przed imieniem i nazwiskiem, np. Senat Wyższej Szkoły Morskiej spotkał się z nowym rektorem adm. [czyt. admirałem] Janem Kowalskim.

administracyjno
prawny - przym. złożony, nie stopniuje się. Możliwe są dwa zapisy tego przymiotnika: administracyjno-prawny ‘dotyczący jednocześnie administracji i prawa’, np. Pracowała od kilku już lat w dziale administracyjno-prawnym oraz administracyjnoprawny ‘dotyczący prawa administracyjnego’.

admirał
rzecz. m.os., D.B.lp. admirała, M.lm. admirałowie. Zob. adm. (skrót wyrazu).

adopcja
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. adopcji, M.lm. adopcje; ‘akt uznania cudzego dziecka za własne’, np. Kowalscy po długich staraniach adoptowali dwoje maluchów. Uwaga: wyraz mylony z rzecz. adaptacja, np. Nie można przeprowadzić adopcji (nie: *adaptacji) małego dziecka, jeśli matka nie podpisze zrzeczenia.

adoptować
(nie: *adaptować), czas. niedok. a. dok., adoptuję, adoptuje, adoptują, adoptował, adoptowali; ‘uznać, uznawać prawnie cudze dziecko za swoje’, np. Nie udało się przeprowadzić w Polsce adopcji tego upośledzonego dziecka, adoptowali (nie: *adaptowali) je dopiero Holendrzy.

adorator
rzecz. m.os., D.B.lp. adoratora, C.lp. adoratorowi, Ms.lp. adoratorze, M.lm. adoratorzy, D.B.lm. adoratorów, np. Rajmunda, dla zatarcia śladów, przywróci do świetności zapuszczoną restaurację onegdajszego adoratora.

adres
rzecz. m.nieżyw., D.lp. adresu, M.lm. adresy. Wysyłamy listy pod czyimś adresem a. na czyjś adres (nie: *pod czyjś adres), np. Promocje naszych książek wysyłamy pod państwa domowym adresem a. na państwa domowy adres. Złośliwości mówione pod moim adresem nie robią na mnie wrażenia. Uwaga: niepopr. jest wyrażenie *adres zamieszkania, popr. adres a. miejsce zamieszkania, miejsce pobytu.

adresat
rzecz. m.os., D.B.lp. adresata, M.lm. adresaci, D.B.lm. adresatów; ‘odbiorca listu, przesyłki pocztowej’, np. List nie trafił do rąk adresata. Uwaga: wyraz nadużywany, np. Napisał tę powieść z myślą o młodych adresatach, lepiej: z myślą o młodzieży.

adwokat
1. rzecz. m.os., D.B.lp. adwokata, M.lm. adwokaci, D.B.lm. adwokatów; ‘prawnik, obrońca sądowy’, np. Mecenas Zdrojewski występował w sprawie o zabójstwo jako adwokat z urzędu; 2. rzecz. ż., nieodm. a. odm. jak rzecz. m. (oprócz M.lm. = M.lp.), ‘kobieta prawnik; obrońca sądowy’, np. Z prośbą o obronę zwróciłam się do znanej adwokat, Elżbiety Borowiec. Poznałam adwokat, panią Elżbietę Borowiec. Sprawę prowadziłem z dobrym adwokatem, panią Justyną Stachurą. W tej kancelarii pracują dwie panie adwokat, (pani) Elżbieta Borowiec i (pani) Sabina Wiśniewska.

aerobik
[wym. a-erobik], rzecz. m.nieżyw., blm., D.Ms. aerobiku, C. aerobikowi; ‘rodzaj ćwiczeń gimnastycznych wykonywanych w takt muzyki’, np. Od kilku miesięcy chodzimy z Marzeną na aerobik.

aeroklub
[wym. a-eroklub nie: *areoklub], rzecz. m.nieżyw., D.lp. aeroklubu, Ms.lp. aeroklubie, M.B.lm. aerokluby, D.lm. aeroklubów.

aerozol
[wym. a-erozol nie: *areozol], rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. aerozolu, M.lm. aerozole, D.lm. aerozoli, np. Przed komarami można się chronić, stosując odstraszające aerozole.

afekt
rzecz. m.nieżyw., D.lp. afektu, C.lp. afektowi, M.lm. afekty, D.lm. afektów; 1. ‘silne wzburzenie, wzruszenie, uniesienie’, np. Zabójstwo w afekcie. Działanie w afekcie; 2. przestarz. ‘miłość, przywiązanie, sympatia, skłonność do kogoś’, np. Sędzia miał wielki afekt ku pannie Marcie.

afisz
rzecz. m.nieżyw., D.lp. afisza (nie: *afiszu), C.lp. afiszowi, M.B.lm. afisze, D.lm. afiszów.

agencja
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. agencji, np. Sprawcą wypadku okazał się Andrzej K., właściciel agencji reklamowej.

agent
rzecz. m.os., D.B.lp. agenta, M.lm. agenci, D.B.lm. agentów; 1. ‘pośrednik, przedstawiciel jakiejś firmy mający uprawnienia do zawierania umowy na rzecz zleceniodawcy’; w tym znaczeniu możliwa także forma ajent, np. Nie wiem, czy postąpiłam słusznie, podpisując umowę z tym agentem a. ajentem; 2. ‘pracownik służb specjalnych lub tajnej policji’, np. Zostało pokazane, jak zrzuceni agenci Moskwy instalują w Warszawie przyczółek; 3. ‘osoba organizująca występy artysty’, np. Większość artystów ma dzisiaj swoich agentów.

agrafka
rzecz. ż., D.lp. agrafki, C.Ms.lp. agrafce, M.lm. agrafki, D.lm. agrafek (nie: *agrawek).

agresywny
przym., M.lm. r. m.os. agresywni, st. wyż. agresywniejszy a. bardziej agresywny; ‘zaczepny, napastliwy, zaborczy’, np. Młody człowiek był wyjątkowo agresywny. Uwaga: błędnie używany w zn. pozytywnym ‘rzutki, przedsiębiorczy, aktywny, gorliwy; wyrazisty, rzucający się w oczy; pożądany, pozytywny’, np. Piłkarze agresywnie, lepiej: skutecznie, bronili swojej bramki. Firma prowadziła agresywną, lepiej: aktywną, kampanię reklamową. Przedsiębiorstwo poszukiwało agresywnych, lepiej: przedsiębiorczych, energicznych, agentów ubezpieczeniowych.

aha!
wykrzyk., także jako: acha!