Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
W
skrót wyrazu wat (zob.), pisany bez kropki, stawiany zwykle po wymienianej liczbie, czytany jako cały, odmieniany wyraz, np. 5 W [czyt. watów, nie: *wat], 2,5 W [czyt. wata, nie: *wat].

w
przyim. łączący się z rzeczownikiem (lub innym wyrazem pełniącym funkcję rzeczownika) w Ms. lub B.; 1. z Ms. tworzy wyrażenia określające miejsce dziania się czegoś, np. Byliśmy w lesie. Uczyła w szkole średniej. Pracował w uniwersytecie a. w politechnice (ale: studiować na uniwersytecie a. na politechnice, nie: *studiować w uniwersytecie, nie: *studiować w politechnice). Pracuję w fabryce (nie: *na fabryce), Marek pracuje w kopalni (środ. na kopalni). Byliśmy w Australii i we Włoszech (ale: na Słowacji, na Węgrzech, na Śląsku); 2. z Ms. tworzy wyrażenia określające czas, np. Spotkaliśmy się w zeszłym tygodniu, w marcu, w ubiegłym roku. Działo się to w zimie a. zimą (nie: *w zimę); w lecie a. latem (nie: *w lato), ale: wiosną (nie: *w wiośnie, nie: *w wiosnę); 3. z Ms. tworzy wyrażenia określające postać, charakter czegoś, np. cukier w kostach, owoce w cukrze, mleko w proszku, życie w dostatku, dać coś w prezencie; 4. z Ms. z niektórymi rzecz. tworzy wyrażenia równe zd. podrz. lub imiesł., np. Żył w samotności (= będąc samotnym). Czytała w skupieniu (= skupiwszy się). Uwaga: zamiast: w oparciu o…, lepiej: opierając się na…; 5. z B. tworzy wyrażenia określające kierunek lub miejsce będące celem ruchu, np. Weszliśmy w las. Wsiedliśmy do pociągu do Krakowa (forma pot. dopuszcz. w pociąg do Krakowa) i pojechaliśmy w góry; 6. z B. tworzy wyrażenia określające czas; np. Poznaliśmy się w wakacje. Działo się to w dzień (uwaga: niepopr. *w wieczór, popr. wieczorem, ale: w taki wieczór, w wieczór wigilijny, w ostatni wieczór roku; niepopr. *w noc, popr. nocą, ale: w taką noc, w noc poślubną, w noc sierpniową); 7. z B. tworzy wyrażenia określające sposób wykonania czegoś oraz formę czegoś, np. złożyć ubrania w kostę, materiał w kratkę, dostać coś w nagrodę. Por. we.

w.
skrót wyrazu wiek w znacz. ‘stulecie’ (zob.); skrót stawiany po wymienianej liczbie lub przed nią, czytany jako cały, odmieniany wyraz, np. Działo się to w XV w. [czyt. wieku] a. w w. XV.

wachlarz
rzecz. m.nieżyw., D.lp. wachlarza, C.lp. wachlarzowi, Ms.lp. wachlarzu, M.B.lm. wachlarze, D.lm. wachlarzy (nie: *wachlarzów); 1. ‘rzecz składająca się z rozchodzących koliście części’; np. wachlarz z piór, papierowy wachlarz; 2. ‘skala, rozpiętość, duży zakres czegoś’, np. wachlarz możliwości, wachlarz zainteresowań. Uwaga: w tym znacz. wyraz nadużywany, poprawnie używany z rzecz. abstrakcyjnymi, np. wachlarz możliwości, wachlarz zainteresowań, wachlarz odcieni brązu; niepopr. w połączeniu z rzecz. konkretnymi, np. nie: *wachlarz znajomych. Niepopr. *szeroki wachlarz czegoś (pleonazm), popr. wachlarz czegoś.

wademekum
rzecz. n., nieodm.; książk. ‘zbiór najpotrzebniejszych, podstawowych wiadomości z jakiejś dziedziny; przewodnik po czymś’, np. wademekum młodego lekarza, wademekum turysty, wademekum żeglarskie.

wadium
rzecz. n., w lp. nieodm., M.B.lm. wadia, D.lm. wadiów (nie: *wadii); praw. ‘określona suma wpłacana przez jedną ze stron jako zabezpieczenie transakcji’, np. Aby wziąć udział w przetargu, trzeba wpłacić wadium w wyskości 10% ceny wywoławczej.

wafel
rzecz. m.nieżyw., D.lp. wafla, B.lp. wafel, pot. wafla, Ms.lp. waflu, M.B.lm. wafle, D.lm. wafli (nie: *waflów), np. Podaj mi ten wafel, pot. tego wafla.

wafelek
rzecz. m.nieżyw., D.lp. wafelka, B.lp. wafelek a. wafelka, Ms.lp. wafelku, M.B.lm. wafelki, D.lm. wafelków (nie: *wafelek), np. Podaj mi ten wafelek a. tego wafelka.

waga
rzecz. ż., D.lp. wagi, C.Ms.lp. wadze, M.B.lm. wagi, D.lm. wag; 1. ‘przyrząd do pomiaru wagi’, np. waga szalkowa, zważyć coś na wadze; 2. ‘ważenie czegoś’, np. być przy wadze, oszukiwać na wadze; 3. ‘ciężar czegoś’, np. waga towaru, waga brutto, zawodnik wagi lekkiej, stracić na wadze; 4. ‘ważność, znaczenie czegoś’, np. sprawa wagi państwowej, sprawa największej (nie: *najwyższej) wagi, przywiązywać do czegoś wagę (nie: *uwagę, nie: *rolę, nie: *znaczenie).

wagary
rzecz. niem.os., blp., D. wagarów, np. Razem z Markiem chodziliśmy w szkole na wagary.

wakacje
rzecz. niem.os., blp., D. wakacji, np. W czasie wakacji pracowałam przy zbiorze owoców.

wakat
rzecz. m.nieżyw., D.lp. wakatu, C.lp. wakatowi, Ms.lp. wakacie, M.B.lm. wakaty, D.lm. wakatów; ‘wolna posada’, np. Obecnie w firmie nie ma żadnych wakatów. Uwaga: niepopr. *wolny wakat (pleonazm), popr. wakat a. wolny etat, a. wolne stanowisko.

walc
rzecz. m.nieżyw., D.B.lp. walca, Ms.lp. walcu, M.B.lm. walce, D.lm. walców, np. Adam zaprosił mnie do walca, a potem przetańczyliśmy razem cały wieczór. Tańczyliśmy walca angielskiego.

walec
rzecz. m.nieżyw., D.lp. walca, B.lp. walec, Ms.lp. walcu, M.B.lm. walce, D.lm. walców, np. Klocki Krzysia mają różny kształt: kuli, walca oraz sześcianu.

walentynka
rzecz. ż., D.lp. walentynki, C.Ms.lp. walentynce, M.B.lm. walentynki, D.lm. walentynek; ‘kartka wysyłana w dniu zakochanych’, np. W tym roku 14 lutego dostałam aż trzy walentynki.

walentynki
rzecz. niem.os., blp., D. walentynek; ‘święto zakochanych’, np. Na walentynki do wszystkich znajomych wysyłam kartki lub sms-y. Por. mikołajki.

walet
1. rzecz. m.nieżyw., D.B.lp. waleta, C.lp. waletowi, Ms.lp. walecie, M.B.lm. walety, D.lm. waletów; ‘najniższa figura w kartach’, np. Na ręku miałem dwa walety: pikowy i kierowy; 2. rzecz. m.os., D.B.lp. waleta, C.lp. waletowi, Ms.lp. walecie, M.lm. te walety, rzad. ci waleci, D.B.lm. waletów; ‘osoba mieszkająca nielegalnie w akademiku’, np. W pokoju obok mieszka dwóch waletów.

walkie
talkie - [wym. łoki-toki], r.n., nieodm.; z ang. ‘mały, kieszonkowy radiotelefon służący do porozumiewania się na niewielkie odległości’, np. Rozmawiali ze sobą przez należące do jednego z nich walkie-talkie.

walkman
[wym. łokmen], rzecz. m.nieżyw., D.lp. walkmana, B.lp. walkman a. walkmana, C.lp. walkmanowi, Ms.lp. walkmanie, M.B.lm. walkmany, D.lm. walkmanów; z ang. ‘mały, przenośny magnetofon ze słuchawkami służący do odtwarzania kaset’, np. Jadąc autobusem, słuchał taśm z walkmana (nie: *przez walkman).

walkower
rzecz. m.nieżyw., D.lp. walkoweru, rzad. walkowera, Ms.lp. walkowerze, M.B.lm. walkowery, D.lm. walkowerów; z ang., sport. ‘przyznanie zwycięstwa zawodnikowi a. drużynie bez walki’, np. Ostatnią walkę wygraliśmy walkowerem. Na mistrzostwach były aż trzy walkowery.

walnąć
czas. dok. (niedok. - walić), walnę, walnie, walną, walnąłem (nie: *walnęłem) [wym. walnołem], walnął [wym. walnoł], walnęła [wym. walneła], walnęliśmy, walnij, walnięty, walnąwszy, np. Zdenerwowany walnął pięścią w stół.

walor
rzecz. m.nieżyw., D.lp. waloru, Ms.lp. walorze, M.B.lm. walory, D.lm. walorów; 1. książk. ‘zaleta, wartość czegoś’, np. W folderze szczegółowo opisano walory turystyczne okolicy; 2. zwykle w lm.; oficj. ‘papiery wartościowe, pieniądze, kosztowności’, np. Przez lata zgromadził wiele walorów, które teraz postanowił przeznaczyć na jakiś szczytny cel.

wał
rzecz. m.nieżyw., D.lp. wału, C.lp. wałowi, Ms.lp. wale, M.B.lm. wały, D.lm. wałów.

wałkoń
rzecz. m.os., D.B.lp. wałkonia, C.lp. wałkoniowi, Ms.lp. wałkoniu, M.lm. ci wałkonie a. (z silniejszym zabarwieniem ekspr.) te wałkonie (także w odniesieniu do płci żeńskiej), D.lm. wałkoniów a. wałkoni, B.lm. te wałkonie (zwykle w odniesieniu do płci żeńskiej) a. tych wałkoniów a. wałkoni (w odniesieniu do płci męskiej); pot. ‘ktoś leniwy, leń, próżniak’, np. W naszej klasie było kilku wałkoniów, którzy nic nie robili przez cały rok.

wamp
rzecz. m.os., D.B.lp. wampa, C.lp. wampowi, Ms.lp. wampie, M.B.lm. wampy, D.lm. wampów; ‘kobieta uwodzicielka, która prowokuje mężczyzn’. Uwaga: wyraz występuje najczęściej jako przydawka rzecz.: kobieta wamp.