Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
u
przyim. łączący się z rzeczownikiem (lub innym wyrazem pełniącym funkcję rzeczownika) w D., 1. tworzy wyrażenia nazywające miejsca, w którym coś się odbywa, ktoś przebywa, np. Wakacje spędziłam u cioci. Uwaga: niepopr. *U mnie jest samochód. - popr. Ja mam samochód; 2. tworzy wyrażenia oznaczające związek z osobą wyrażaną przez rzeczownik, np. Służył u bogatego pana; 3. tworzy wyrażenia określające miejsce w bezpośredniej bliskości tego, co nazywa rzeczownik, oznaczające, że coś jest uzupełnieniem, częścią składową tego, co nazywa rzeczownik. np. Zepsuł się zamek u drzwi. Uwaga: w tym znacz. przyim. ma charakter przestarz., książk., jest zastępowany przez przyimki: przy, koło, pod, obok.

UAM
[wym. u-a-em], r.m., nieodm., rzad. odm., D. UAM-u, Ms. UAM-ie [wym. u-a-e-mie]; skrótowiec wyrażenia ‘Uniwersytet im. Adama Mickiewicza’, np. Studiowałem na UAM, rzad. na UAM-ie.

uatrakcyjniać
czas. niedok. (dok. - uatrakcyjnić); ‘czynić coś atrakcyjnym, ciekawszym, pociągającym’, np. Gospodarze uatrakcyjniali nam pobyt, jak tylko mogli: zorganizowali kulig z ogniskiem, przygotowali wspaniały poczęstunek, a na wieczór zaprosili kapelę ludową. Uwaga: wyraz nadużywany, np. zamiast: Zioła uatrakcyjniają smak potraw. - lepiej: Zioła podnoszą smak potraw.

ubiec a. ubiegnąć
czas. dok., ubiegnę, ubiegnie, ubiegną, ubiegłem (nie: *ubiegnąłem, nie: *ubiegnęłem), ubiegł (nie: *ubiegnął), ubiegła (nie: *ubiegnęła), ubiegliśmy (nie: *ubiegnęliśmy), ubiegnij, ubiegłszy; 1. (niedok. - ubiegać); ‘uprzedzić kogoś, wyprzedzić’, np. Koleżanka ubiegła mnie w zgłoszeniu się do tego zadania; 2. tylko w 3.os.; ‘o czasie: minąć, upłynąć’, np. Od naszego ślubu ubiegło już dziesięć lat.

ubiegły
dawny imiesł. od czas. ubiec. a ubiegnąć, w użyciu przym. ‘taki, który minął, zeszły, przeszły’, np. W ubiegłym tygodniu miałem urodziny. Uwaga: niepopr. *ubiegła rozmowa, popr. poprzednia rozmowa; niepopr. *ubiegły wyjazd, popr. poprzedni wyjazd.

ubiegnąć
zob. ubiec.

ubierać
czas. niedok. (dok. - ubrać); 1. ‘wkładać na kogoś, na coś ubranie’, np. Mama ubiera córkę w nową sukienkę. Uwaga: wyraz błędnie używany w znacz. ‘ubierać się w coś, wkładać coś’, np. niepopr. *Do pracy zwykle ubieram wygodne spodnie i sweter. - popr. Do pracy wkładam a. ubieram się w wygodne spodnie i sweter; 2. ‘sprawiać komuś ubranie’, np. Od kilku lat ubieram dzieci w ciucholandzie; 3. ‘szyć komuś ubranie’, np. Ten projektant ubiera same znakomitości; 4. ‘ozdabiać, przystrajać’, np. Choinkę ubieramy dopiero w Wigilię.

ubierać się
czas. niedok. (dok. - ubrać się); 1. ‘wkładać na siebie’, np. Na co dzień ubieram się w wygodne spodnie i sweter. Kasia ubiera się na sportowo; 2. ‘nosić ubranie w jakiś sposób’, np. Monika ubiera się wyzywająco.

ubiór
rzecz. m.nieżyw., D.lp. ubioru, C.lp. ubiorowi, Ms.lp. obiorze, M.B.lm. ubiory, D.lm. ubiorów, np. W szafie miała ubiory na różne okazje.

ub.m.
skrót wyrażenia ubiegłego miesiąca (forma najczęstsza), pisany z kropkami, czytany jako całe wyrażenie, np. Zebranie odbyło się trzeciego ub.m. [czyt. ubiegłego miesiąca]. Zob. ubiegły.

ubogi
przym., M.lm. r. m.os. ubodzy, st. wyż. uboższy; 1. ‘biedny’, np. ubogi mężczyzna, ubodzy krewni; 2. ‘zawierający mało czegoś, nieobfity’, np. ubogi posiłek, uboga roślinność.

ubój
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. uboju, C.lp. ubojowi, M.B.lm. uboje, D.lm. ubojów, rzad. uboi [wym. uboji], np. Rolnik zawiózł do rzeźni bydło na ubój.

ub.r.
skrót wyrażenia ubiegłego roku (forma najczęstsza), pisany z kropkami, czytany jako całe wyrażenie, np. Prace remontowe zakończono w marcu ub.r. [czyt. ubiegłego roku]. W ub. r. [czyt. w ubiegłym roku] obroty firmy wzrosły. Zob. ubiegły.

ubrać
czas. dok. (niedok. - ubierać w znacz. 1.), ubiorę (nie: *ubierę), ubierze, ubiorą (nie: *ubierą), ubrał, ubrali, ubierz, ubrany, ubrawszy; ‘włożyć na kogoś, na coś ubranie’, np. Mama ubrała córkę w nową sukienkę. Uwaga: wyraz błędnie używany w znacz. ‘ubrać się w coś, włożyć coś’, np. niepopr. *Na przyjęcie ubrałam nową sukienkę. - popr. Na przyjęcie włożyłam a. ubrałam się w nową sukienkę.

ubrać się
czas. dok. (niedok. - ubierać się w znacz. 1.), ubiorę się (nie: *ubierę się), ubierze się, ubiorą się (nie: *ubierą się), ubrał się, ubrali się, ubierz się, ubrawszy się; ‘włożyć coś na siebie’, np. Na przyjęcie włożyłam nową sukienkę.

ubranie
rzecz. n., D.lp. ubrania, C.Ms.lp. ubraniu; 1. blm.; rzecz. od czas. ubrać, np. Ubranie córki zajęło jej kilkanaście minut; 2. M.B.lm. ubrania, D.lm. ubrań; ‘odzież; także: garnitur męski’, np. Na wiosnę kupiłem sobie nowe ubranie.

ucho
rzecz. n., D.lp. ucha, C.Ms.lp. uchu; 1. M.B.lm. uszy, D.lm. uszu, rzad. uszów, C.lm. uszom, N.lm. uszami, rzad. uszyma, Ms.lp. uszach; ‘narząd słuchu’, np. Chłopak szeptał jej coś do ucha. Karol miał duże, odstające uszy. Mężczyzna był głuchy na oboje uszu, pot. na oba uszy; 2. M.B.lm. ucha, pot. uszy, D.lm. uch, pot. uszu, pot. uszów, C.lm. uchom, pot. uszom, N.lm. uchami, pot. uszami, Ms.lm. uchach, pot. uszach; ‘uchwyt w kształcie, koła, łuku, prostokąta lub pętli’, np. Trzymał siatkę zzakupami za ucha, pot. za uszy; 3. M.B.lm. ucha, D.lm. uch, C.lm. uchom, N.lm. uchami, Ms.lm. uchach; ‘otwór do nawlekania, przeciągania czegoś’, np. Krawcowa sprawnie przewlekła nitkę przez ucho igły. Ucho igielne - bibl. w zwrocie: przejść/ przecisnąć się przez ucho igielne - ‘sprostać niezwykle trudnym wymaganiom’; 4. M.B.lm. uszy, D. uszu, rzad. uszów, C.lm. uszom, N.lm. uszami, Ms.lm. uszach; ‘klapki przy czapce’, np. Na mroźne dni mam ciepłą czapkę z uszami.

uciąć
czas. dok. (niedok. - ucinać), utnę, utnie, utną, uciąłem (nie: *utnąłem, nie: *ucięłem) [wym. uciołem], uciął (nie: *utnął) [wym. ucioł], ucięła (nie: *utnęła) [wym. ucieła], ucięliśmy, utnij, ucięty, uciąwszy, np. Po zażyciu lekarstwa ból minął jak ręką uciął.

uciążliwy
przym., M.lm. r. m.os. uciążliwi, st. wyż. uciążliwszy a. bardziej uciążliwy, np. uciążliwe dojazdy, uciążliwi sąsiedzi, urządzenie uciążliwe w eksploatacji (nie: *do eksploatacji).

ucichnąć
czas. dok. (niedok. - ucichać), tylko w 3.os. ucichnie, ucichną, ucichł a. ucichnął [wym. ucichnoł], ucichła (nie: *ucichnęła), ucichły, ucichnąwszy; 1. ‘uciszyć się; mniej słyszalnym, przestać być słyszalnym’, np. Gdy nauczyciel wszedł do klasy, ucichły wszystkie rozmowy; 2. ‘stracić na sile, być mniej intensywnym, osłabnąć, uspokoić się’, np. Pod wieczór wiatr ucichł a. ucichnął.

uciec
(nie: *ucieknąć), czas. dok. (niedok. - uciekać), ucieknę, ucieknie, uciekną, uciekłem (nie: *ucieknąłem), uciekła (nie: *ucieknął), uciekła (nie: *ucieknęła), uciekliśmy, ucieknij, uciekłszy, np. Gdy zaczęło padać, szybko uciekłem do domu. Nawet się nie spostrzegłem, a uciekła mi młodość.

ucieszył się
czas. dok. (niedok. - cieszyć się); ‘doznać radości’; ucieszyć się z czegoś, ucieszyć się na coś, np. Bardzo ucieszyłem się z jej przyjazdu. Ucieszyłem się na jej widok.

uczciwy
[wym. uczciwy, nie: *ućciwy], przym., M.lm. r. m.os. uczciwi, st. wyż. uczciwszy a. bardziej uczciwy; 1. ‘prawy, rzetelny’, np. uczciwy znalazca, uczciwa pracownica; 2. ‘sumienny, znamionujący rzetelny stosunek do życia i ludzi’, np. uczciwa praca, uczciwe zamiary; 3. ‘dobry, porządny, przyzwoity’, np. uczciwa porcja, uczciwe zarobki.

uczelnia
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. uczelni, M.B.lm. uczelnie, np. Studiowałem na miejscowej wyższej uczelni, pot. na uczelni (nie: *w uczelni).

uczennica
[wym. uczennica, nie: *uczenica], rzecz. ż., D.C.Ms.lp. uczennicy, M.B.lm. uczennice, D.lm. uczennic.