Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
t
skrót wyrazu tona (zob.), pisany bez kropki, czytany jako cały, odmieniany wyraz, stawiany zwykle po wymienianej liczbie, np. Zebrano 20 t [czyt. ton] zboża. Kupiono 2 t [czyt. tony] cementu.

t.
skrót wyrazu tom (zob.), pisany z kropką, czytany jako cały, odmieniany wyraz, stawiany zwykle - zwłaszcza w opisach bibliograficznych - przed wymienioną liczbą, np. J. Słowacki, Dzieła, t. III [czyt. tom trzeci]. Poszukaj tego w t. V [czyt. tomie piątym].

tab.
skrót wyrazu tabela (zob.), pisany z kropką, czytany jako cały, odmieniany wyraz, stawiany zwykle przed wymienioną liczbą, np. tab. 1 [czyt, tabela pierwsza]. Wyniki przedstawiono w tab. 5 [czyt. tabeli piątej].

tabela
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. tabeli, M.B.lm. tabele, D.lm. tabel (nie: *tabeli). Zob. tab. (skrót wyrazu).

tabernakulum
[wym. tabernakulum], rzecz. n., zwykle w lp., w lp. nieodm., M.B.lm. tabernakula [wym. tabernakula], D.lm. tabernakulów, np. Przyklękliśmy przed tabernakulum.

tableau
[wym. tablo], rzecz. n., nieodm., z franc.; 1. ‘pamiątkowe zdjęcie grupy osób składające się z wielu mniejszych zdjęć, na których są te osoby’; 2. ‘zdarzenie, scena komiczna przedstawiające kogoś w śmiesznym położeniu’.

taboret
rzecz. m.nieżyw., D.lp. taboretu (nie: *taboreta), Ms.lp. taborecie, M.B.lm. taborety, D.lm. taboretów.

tabu
[wym. tabu, nie: *tabu], rzecz. n., nieodm.; 1. ‘religijny zakaz stykania się z pewnymi przedmiotami, osobami, zwierzętami albo zakaz mówienia o nich; także przedmiot, zwierzę, osoba, której ten zakaz dotyczy’, np. W wielu kręgach kulturowych śmierć objęta jest całkowitym tabu; 2. ‘nietykalna świętość’, np. Krowa jest tabu dla Hindusów; 3. w użyciu przym. ‘nietykalny, zakazany’, np. W domu dziadków seks jest tematem tabu.

tabun
rzecz. m.nieżyw., D.lp. tabunu, C.lp. tabunowi, Ms.lp. tabunie, M.B.lm. tabuny, D.lm. tabunów, np. tabun koni. Uwaga: wyraz nadużywany, zwłaszcza w prasie, np. zamiast: tabuny kibiców, lepiej: tłumy a. gromady kibiców.

tafla
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. tafli, M.B.lm. tafle, D.lm. tafli, rzad. tafel, np. tafla wody, tafla marmuru.

tajać
(nie: *tajeć), czas. niedok., taję (nie: *tajam), taje (nie: *taja), tają (nie: *tajają); tajał, tajali, taj (nie: *tajaj); 1. tylko w 3.os.; ‘topić się, topnieć, zamieniać się w ciecz; odmarzać pod wpływem ciepła; o odwilży: nastawać’, np. W ostrym słońcu śnieg taje szybko. Pola wiosną tajają. Przy dodatniej temperaturze na dworze taje; 2. książk. ‘mięknąć, łagodnieć, rozczulać się, rozrzewniać się’, np. Pod wpływem uczuć serce jej tajało.

tajemniczy
przym., M.lm. r. m.os. tajemniczy, st. wyż. bardziej tajemniczy; ‘zawierający tajemnicę, zagadkowy’, np. tajemnicza kobieta, tajemniczy ogród, tajemnicze zaklęcie. Zob. tajemny.

tajemny
przym.; książk. ‘utrzymywany w tajemnicy, potajemny, tajny’, np. tajemne przejście, tajemne myśli. Zob. tajemniczy oraz tajny.

tajniki
rzecz. niem.os., blp. D. tajników (nie: *tajnik), np. Przez dwa lata zgłębialiśmy tajniki rzemiosła.

tajny
przym., M.lm. r. m.os. tajni, st. wyż. tajniejszy; ‘otoczony tajemnicą, utrzymywany w tajemnicy, niejawny’, np. tajny dokument, tajna organizacja, tajne nauczanie. Zob. tajemny.

tak
1. wykrzyknik potwierdzający, np. Idziesz z nami? - Tak a. tak, idę; 2. przysł.; o znacz. ‘w ten sposób, w taki sposób’, np. Zrobimy to tak. Tak zwany - ‘wyrażenie wprowadzające nowe określenie lub podające w wątpliwość trafność lub prawdziwość określenia, które stoi po nim, nadające mu barwę ironiczną’, np. Podróżował metrem, tak zwanym szybkim środkiem komunikacji. Uważał się za tak zwanego odkrywcę. Uwaga: wyrażenie nadużywane w stylu dziennikarskim i publicystycznym; używane niepopr. jako wprowadzenie stałego związku wyrazowego, np. nie: *Matematyka to moja tak zwana pięta Achillesa. - ale: Matematyka to moja pięta Achillesa. Nie: *Miał tak zwanego węża w kieszeni. - ale: Miał węża w kieszeni. Tekstu występującego po wyrażeniu nie należy brać w cudzysłów, np. nie: *Pochodziła z tak zwanego „dobrego domu”. - ale: Pochodziła z tak zwanego dobrego domu. Zob. tzw. (skrót wyrażenia). Tak i tak - ‘w taki sposób’, np. Napiszemy to tak i tak: najpierw… . Tak czy owak - ‘niezależnie od okoliczności, na pewno’, np. Tak czy owak pojedziemy tam. Uwaga: i tak - wyrażenie błędnie używane w znacz. ‘a mianowicie’; 3. przysłówek wskazujący na nasilenie tego, co oznacza wyraz (czasownik, rzeczownik, przysłówek), któremu towarzyszy, np. Tak się zamyślił, że nie usłyszał pukania. Zrób to tak, aby inni byli zadowoleni. Krzyknął tak głośno, że ludzie się za nim odwracali na ulicy.

taki, taka, takie
odm. jak przym., D.lp. takiego, takiej, takiego, M.lm. m.os. tacy, niem.os. takie; 1. zaimek odnoszący się do wyrazów już użytych w tekście, np. Sumienna, uczciwa i koleżeńska - odkąd pamiętam, Kaśka zawsze taka była. Niewielu stać na zakup mieszkania, cóż, takie mamy czasy. Taki jak - a) składnik wyrażenia porównawczego, pisany bez przecinka, np. Piotr jest taki jak Adam. - b) wyrażenie poprzedzające podanie konkretnego przykładu po ogólnej zapowiedzi, pisane z przecinkiem przed jak, np. Mam na myśli takie zwierzęta, jak pies, kot, koń i krowa. Taki owaki, taki siaki - w odniesieniu do czegoś różnorodnego, rozmaitego albo bliżej nieokreślonego. Taki a taki - ‘dokładnie nieokreślony’, np. Taki a taki profesor wygłosi wykład; 2. zaimek wprowadzający zdanie podrzędne, najczęściej skutkowe lub porównawcze, najczęściej w konstrukcji taki, że oraz taki, jaki, np. Padał taki deszcz, że momentalnie powstały ogromne kałuże. Pogoda była taka, jaką sobie wymarzyliśmy; 3. wyraz o charakterze ekspresywnym, wzmacniający treść wyrazów, przy których stoi; ‘tak bardzo, wyjątkowo dobry, wspaniały’, np. Miałem do niego takie zaufanie. Taka ładna dziewczyna! Kto by przypuszczał, że to tacy sportowcy. Jaki taki - ‘średni, przeciętny, możliwy, znośny’, np. Jedzenie było jakie takie. Taki tam - lekcew. o kimś/ o czymś mało istotnym, nieważnym’, np. Rozmawiała z takim tam kolegą. Taki sobie - ‘nieszczególny, niewyróżniający się, zwykły’, np. Podobał ci się film? - Był taki sobie.

taksi
[wym. taks-i, nie: *taksi], rzecz. n., nieodm.; ‘taksówka’. Uwaga: zamiast: taksi, lepiej: taksówka, np. zamiast: Zamówiłem a. wziąłem taksi. - lepiej: Zamówiłem a. wziąłem taksówkę.

taksówka
rzecz. ż., D.lp. taksówki, C.Ms.lp. taksówce, M.B.lm. taksówki, D.lm. taksówek, np. Zaspałam i do pracy pojechałam taksówką. Szybko wsiadłam do zamówionej taksówki (nie: *w taksówkę) i kierowca natychmiast ruszył. Uwaga: wyraz błędnie używany w znacz. ‘każdy samochód osobowy’.

takt
rzecz. m.nieżyw., D.lp. taktu, Ms.lp. takcie; 1. blm.; ‘umiar w postępowaniu, delikatność’, np. Był człowiekiem pełnym taktu; 2. M.B.lp. takty, D.lm. taktów; ‘jednostka podziału w utworze muzycznym’, np. Była to melodia w takcie na trzy czwarte. Grając, pomyliłem takty.

talent
1. rzecz. m.nieżyw., D.lp. talentu, B.lp. talent, Ms.lp. talencie, M.B.lm. talenty, D.lm. talentów; ‘wybitne zdolności w jakiejś dziedzinie’, np. Andrzej miał talent do rysowania; 2. rzecz. m.os., D.B.lp. talenta, Ms.lp. talencie, M.lm. talenty, D.B.lm. talentów; ‘człowiek obdarzony wybitnymi zdolnościami’, np. Chór szkolny poszukuje nowych talentów.

talerz
rzecz. m.nieżyw., D.lp. talerza, Ms.lp. talerzu, M.B.lm. talerze, D.lm. talerzy (nie: *talerzów).

talk
show a. talk show - [wym. tok szoł], r.m., nieodm.; rzad. pierwszy człon nieodm., drugi odm., jak rzecz. m.nieżyw., D.lp. talk-showu a. talk showu [wym. tok szołu]; ‘rodzaj widowiska telewizyjnego, w którym gospodarz programu rozmawia z zaproszonymi gośćmi, zapowiada występy artystyczne, zabawiając publiczność’, np. Gośćmi ostatniego talk-show a. talk show, rzad. talk-showu a. talk showu, byli znani aktorzy i piosenkarze.

talon
rzecz. m.nieżyw., D.lp. talonu (nie: *talona), Ms.lp. talonie, M.B.lm. talony, D.lm. talonów.

tam
1. zaimek przysłówny wskazujący miejsce, zwłaszcza oddalone, o którym była wcześniej mowa’, np. W tym roku byliśmy tam znowu; 2. zaimek względny nawiązujący do zdania podrzędnego bliżej określającego miejsce, zwykle w konstrukcji tam, gdzie, tam, skąd oraz tam, dokąd, np. Tam, gdzie wcześniej padał deszcz, teraz świeci słońce. Tam, skąd pochodzę, inaczej wita się gości; 3. partykuła, która mówiący zaznacza, że nie przywiązuje dużej wagi do tego, co mówi, np. Ja tam jemu nie wierzę. Jaki tam z niego nauczyciel.