Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
s
skrót wyrazu sekunda (zob.), pisany bez kropki, czytany jako cały, odmieniany wyraz, stawiany zwykle po wymienionej liczbie, np. Przebiegł 100 metrów w 10 s [czyt. sekund]. Jego czas był gorszy o 0,5 s [czyt. sekundy].

s.
skrót wyrazu siostra w znacz. 2 (zob.), stawiany zwykle przed imieniem, czytany jako cały, odmieniany wyraz, np. Zajęcia z religii prowadziła s. [czyt. siostra] Paula. Rozmawiałem z s. [czyt. siostrą] Elżbietą. Lm. - ss., np. ss. urszulanki, ale: s. Paula i s. Elżbieta (nie: *ss. Paula i Elżbieta).

s. a. str.
skrót wyrazu strona/ stronica (zob.), skrót pisany z kropką, czytany jako cały, odmieniany wyraz, stawiany przed wymienianą liczbą lub po niej, np. Tom V, s. 15 [czyt. strona piętnasta]. Podsumowanie rozdziału znajduje się na s. a. str. 20 [czyt. na stronie dwudziestej]. Książka ma 500 s. a. str. [czyt. pięćset stron]. Lm. - ss., np. ss. 1-20 [czyt. strony od… do…].

SA a. rzad. S.A.
[wym. es-a], skrót. wyrażenia spółka akcyjna; pisany bez kropek, rzadziej z kropkami, czytany także jako całe, odmieniane wyrażenie.

sabotaż
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. sabotażu, C.lp. sabotażowi, M.B.lm. sabotaże, D.lm. sabotaży, rzad. sabotażów.

sadza
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. sadzy, M.B.lm. sadze, D.lm. sadzy (nie: *sadz), np. Przed zimą trzeba oczyścić komin z sadzy.

sadź
zob. szadź.

safanduła
rzecz. m.os. a. ż., odm. jak rzecz. ż., M.lp. ten safanduła a. ekspr. ta safanduła, D.lp. safanduły, C.Ms.lp. safandule, B.lp. safandułę, M.lm. te safanduły, D.lm. safandułów, rzad. safanduł, B.lm. tych safandułów a. ekspr. te safanduły; lekcew. ‘niedołęga, człowiek ociężały, nieenergiczny’, np. Ale z niego/ z niej safanduła!

safari
rzecz. n., nieodm.; 1. ‘wyprawa myśliwska w Afryce Wschodniej; dłuższa podróż’, np. Po długich przygotowaniach wyruszyliśmy wreszcie na safari; 2. ‘ubranie szyte na wzór munduru lub stroju myśliwskiego używanego w Afryce’, np. Jej ulubionem strojem było safari; 3. w użyciu przym. - ‘mający fason jak safari’, np. Latem najczęściej nakładała do pracy kostium safari.

saga
rzecz. ż., D.lp. sagi, C.Ms.lp. sadze, M.B.lm. sagi, D.lm. sag, np. saga rodu Forsyth’ów, saga skandynawska, saga o dawnych czasach.

sakrament
rzecz. m.nieżyw., D.lp. sakramentu, C.lp. sakramentowi, Ms.lp. sakramencie, M.lm. sakramenty (nie: *sakramenta), D.lm. sakramentów, np. Połączył ich skarament małżeństwa. Biskup udzielił młodzieży sakramentu bierzmowania.

saksofon
rzecz. m.nieżyw., D.lp. saksofonu, C.lp. saksofonowi, B.lp. saksofon, Ms.lp. saksofonie, M.B.lm. saksofony, D.lm. saksofonów, np. Przez kilka lat Maciek uczył się grać na saksofonie.

sakwa
rzecz. ż., D.lp. sakwy, C.Ms.lp. sakwie, M.B.lm. sakwy, D.lm. sakw (nie: *sakiew).

sala
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. sali, M.B.lm. sale, D.lm. sal; 1. ‘obszerne pomieszczenie’, np. sala balowa, sala kinowa, sala muzealna, sala gimnastyczna; 2. ‘publiczność zebrana w tym pomieszczeniu; widzowie, słuchacze’, np. Cała sala biła brawo. Cała sala śpiewa z nami.

salami
rzecz. n., nieodm., np. Na śniadanie zjadła kanapkę z salami.

salceson
rzecz. m.nieżyw., D.lp. salcesonu, B.lp. salceson, Ms.lp. salcesonie.

saldo
rzecz. n., D.lp. salda, C.Ms.lp. saldzie, M.B.lm. salda, D.lm. sald, np. saldo dodatnie, saldo ujemne; uzgodnić saldo.

salezjanin
rzecz. m.os., D.B.lp. salezjanina, C.lp. salezjaninowi, N.lp. salezjaninem, Ms.W.lp. salezjaninie, M.lm. salezjanie (nie: *salezjani), D.B.lm. salezjanów (nie: *salezjan), C.lm. salezjanom, N.lm. salezjanami, Ms.lm. salezjanach.

salmonella
(nie: *salmonela), rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. salmonelli, np. Po zjedzeniu lodów pół obozu zachorowało na salmonellę.

salon
rzecz. m.nieżyw., D.lp. salonu, C.lp. salonowi, Ms.lp. salonie, M.B.lm. salony, D.lm. salonów; 1. ‘duży, reprezentacyjny pokój; bawialnia’, np. Gości podejmowali zawsze w salonie; 2. ‘elitarne zebranie towarzyskie, miejsce takich zebrań, uczestnicy takich zebrań’, np. Od razu został ulubieńcem warszawskich salonów; 3. ‘elegancki lokal usługowy lub sklep’, np. salon fryzjerski, salon kosmetyczny, salon mody, salon samochodowy. Uwaga: w tym znacz. wyraz nadużywany, np. salon nagrobków (autentyczne!). Zamiast: salon obuwniczy, lepiej: sklep obuwniczy, na szyldzie lepiej: obuwie; 4. ‘czasowa wystawa stanowiąca przegląd osiągnięć w jakiejś dziedzinie’, np. jesienny salon w „Zachęcie”.

salowa
rzecz. ż., odm. jak przym., D.lp. salowej, B.lp. salową (nie: *salowę), W.lp. salowa (nie: *salowo), M.B.lm. salowe, D.lm. salowych, np. Pani salowa, proszę mi pomóc!

salwa
rzecz. ż., D.lp. salwy, C.Ms.lp. salwie, M.B.lm. salwy, D.lm. salw, np. Wojsko oddało salwę honorową. Na sali słychać było salwy śmiechu.

sam, sama, samo (nie: *same)
odm. jak przym., D.lp. samego, samej, samego, C.lp. samemu, samej, samemu, B.lp. samego a. sam, samą, samo, M.lm., m.os. sami, niem.os. same; 1. zaimek wskazujący o znacz.: a) ‘samodzielnie, osobiście’, np. Sam podjął ostateczną decyzję. Sami zajęli się przygotowaniem uroczystości. b) ‘samotny, odosobniony’, np. Po wyjeździe rodziców został w domu sam. Dziecko nie powinno wychodzić z domu samo; 2. wyraz występujący przy różnych częściach mowy w funkcji podkreślającej, np. Odprowadził ją do samego domu. Na kolację były same dobre rzeczy. Cieszyła się na samą myśl o spotkaniu. Mieszkamy na tej samej ulicy. Sam na sam [sam na sam, pot. sam na sam] - ‘przebywanie dwóch osób bez świadków, samotność we dwoje’, np. To było ich ostatnie sam na sam.

samiec
1. rzecz. m.żyw., D.B.lp. samca, C.lp. samcowi, Ms.lp. samcu, M.B.lm. samce, D.lm. samców (nie: *samcy); ‘zwierzę płci męskiej’, np. Jeleń to samiec sarny; 2. D.B.lp. samca, C.lp. samcowi, Ms.lp. samcu, M.lm. ci samce, ekspr. te samce, D.B.lm. samców (nie: *samcy); ‘lubieżny mężczyzna’, np. Z niego to prawdziwy samiec, nic nie robi, tylko biega za spódniczkami.

samo
- pierwsza część wyrazów złożonych oznaczających: 1. skierowanie czynności nazwanej w drugiej części wyrazu na siebie, np. samokrytyka, samoanaliza, samochwalstwo; 2. dokonanie czynności samodzielnie, bez czyjejkolwiek pomocy, a. automatycznie, np. samoobsługa, samouk, samochód, samowyzwalacz, samoprzylepny itp.