Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
r.
skrót wyrazu rok (zob.), stosowany zwykle przy pisaniu dat, pisany z kropką, czytany jako cały, odmieniany wyraz.

R
1. skrót wyrazu rentgen (zob.), pisany bez kropki, czytany jako cały, odmieniany wyraz, np. 1,5 R [czyt. rentgena], 3 R [czyt. rentgeny]; 2. zob. erka, 3. skrót franc. wyrazu recommandé - ‘polecony’; napis na przesyłkach pocztowych.

raban
rzecz. m.nieżyw., D.lp. rabanu, Ms.lp. rabanie, M.B.lm. rabany, D.lm. rabanów, zwykle blm.; pot. ‘głośna awantura, krzyk o coś’, np. Nie zdążył przyjść, a już narobił rabanu.

rabarbar
rzecz. m.nieżyw., D.lp. rabarbaru, C.lp. rabarbarowi, Ms.lp. rabarbarze. Uwaga: lp. używana w znacz. zbiorowym, np. Bardzo lubię kompot z rabarbaru.

rabat
rzecz. m.nieżyw., zwykle w lp., D.lp. rabatu, C.lp. rabatowi, Ms.lp. rabacie, np. Do końca sierpnia księgarnia udziela rabatu na zakup podręczników szkolnych.

rabin
rzecz. m.os., D.B.lp. rabina, C.lp. rabinowi, Ms.W.lp. rabinie, M.lm. rabini, rzad. rabinowie, D.B.lm. rabinów.

rachmistrz
[wym. rachmistsz, pot. rachmisczsz, pot. rachmiszczsz, nie: *rachmiszcz], rzecz. m.os., D.B.lp. rachmistrza, C.lp. rachmistrzowi, Ms.W.lp. rachmistrzu, M.lm. rachmistrze a. rachmistrzowie, D.B.lm. rachmistrzów (nie: *rachmistrzy).

rachunek
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. rachunku, M.B.lm. rachunki, D.lm. rachunków; 1. ‘obliczanie, liczenie’, np. Wojtek nie mógł skupić się na ćwiczeniu, już trzeci raz pomylił się w rachunkach; 2. ‘konto’, np. Gdy zaczął pracować, założył rachunek oszczędnościowy w banku; 3. ‘spis należności za towar lub usługi; spis wydatków’, np. Wszystkie rachunki powinno się płacić na bieżąco. Por. r-k (skrót wyrazu).

racja
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. racji, M.B.lm. racje; 1. blm.; ‘słuszność’, np. Nie zawsze starszy musi mieć rację. Uwaga: niepopr. *słuszna racja (pleonazm), popr. racja a. słuszność; 2. najczęściej w lm.; ‘argumenty dowodzące słuszności czegoś’, np. Jego racje były mało przekonywające a. przekonujące (nie: *przekonywujące); 3. książk. ‘uzasadniona przyczyna, powód’, np. Z racji zajmowanego stanowiska nie mógł opuścić tego zebrania. Rozpoczynał kłótnie bez dania racji (nie: *bez zdania racji); 4. ‘wydzielona porcja czegoś, zwłaszcza żywności’, np. Więźniowie skarżyli się na małe racje żywnościowe.

racuch
rzecz. m.nieżyw., D.lp. racucha, B.lp. racucha, rzad. racuch, Ms.lp. racuchu, M.B.lm. racuchy, D.lm. racuchów, np. Nie była głodna, choć zjadła tylko jednego racucha, rzad. jeden racuch.

rad
I. przym., M.lm. r. m.os. radzi, st. wyż. bardziej rad; 1. książk. ‘zadowolony, ucieszony, uszczęśliwiony’, używany jest jedynie w funkcji orzecznika, np. Jestem rad z waszej wizyty. Był rad z tego, że sprawy przybrały pomyślny obrót; 2. książk. ‘chętny, skłonny, gotowy’, używany jako określenie orzeczenia, w funkcji zbliżonej do przysłówka, np. Rad bym ci wierzyć na słowo. Rad nierad musiał dotrzymać danego słowa. II. rzecz. m.nieżyw.; 1. blm., D. radu; ‘pierwiastek chemiczny’, np. Maria Skłodowska-Curie okryła rad i polon; 2. D.lp. rada, Ms.lp. radzie, M.B.lm. rady, D.lm. radów; z ang. ‘jednostka promieniowania’, np. Promieniowanie wynosiło 5 radów.

rada
rzecz. ż., D.lp. rady, C.Ms.lp. radzie, B.lp. radę, M.B.lm. rady, D.lm. rad.

radar
rzecz. m.nieżyw., D.lp. radaru (nie: *radara), B.lp. radar (nie: *radara), Ms.lp. radarze, M.B.lm. radary, D.lm. radarów, np. Jechał bardzo szybko, dopiero w ostatniej chwili dostrzegł policjanta na poboczu, na szczęście - bez radaru.

radca
[wym. ratca, pot. racca], rzecz. m.os., w lp. odm. jak rzecz. ż., D.C.Ms.lp. radcy, B.lp. radcę, M.lm. radcy, rzad. radcowie, D.B.lm. radców, np. W kwestii ważności umowy ustnej warto zasięgnąć opinii radcy prawnego.

radio
[wym. radjo], rzecz. n., D.lp. radia (nie: *radio), Ms.lp. radiu, rzad. radio, M.B.lm. radia, D.lm. radiów (forma rzadko używana, częściej: 1. radioodbiorników a. 2. stacji radiowych); 1. ‘odbiornik radiowy’, np. Przy porannej kawie zawsze słucham radia; 2. zwykle w lp.; ‘rozgłośnia, radiostacja’, np. Od kilku lat pracował w radiu, rzad. w radio.

radiosłuchacz
rzecz. m.os., D.B.lp. radiosłuchacza, C.lp. radiosłuchaczowi, Ms.W.lp. radiosłuchaczu, M.lm. radiosłuchacze, D.B.lm. radiosłuchaczy, rzad. radiosłuchaczów, np. Marek nie raz brał już udział w konkursach organizowanych dla radiosłuchaczy, rzad. radiosłuchaczów.

radny
rzecz. m.os., odm. jak przym., D.B.lp. radnego, C.lp. radnemu, Ms.N. radnym, M.lm. radni, D.B.lm. radnych, np. Mieszkańcy wybrali Nowaka na radnego (nie: *radnym) na kolejną kadencję.

radosny
przym., M.lm. r. m.os. radośni, st. wyż. radośniejszy a. bardziej radosny, np. radosny uśmiech, radosna nowina, radosne dziecko.

radość
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. radości; 1. blm.; ‘uczucie zadowolenia, przyjemny, wesoły nastrój’, np. Gdy dowiedział się o wygranej, prawie oszalał z radości; 2. M.D.lm. radości; ‘coś, co wywołuje uczucie zadowolenia, wprowadza w przyjemny, wesoły nastrój’, np. W życiu każdego z nas są i radości, i smutki.

radykał
rzecz. m.os., D.B.lp. radykała, C.lp. radykałowi, Ms.W.lp. radykale, M.lm. radykałowie, D.B.lm. radykałów, np. Maciek w swoim środowisku uchodził za radykała.

raj
rzecz. m.nieżyw., blm., D.Ms. raju; 1. ‘miejsce wiecznej szczęśliwości’, np. Pragnieniem osoby wierzącej jest pójście po śmierci do raju, a nie do piekła; 2. ‘piękne, wprost wymarzone miejsce’, np. Czułam się jak w raju, brakowało mi chyba tylko ptasiego mleka.

rajdowiec
rzecz. m.os., D.B.lp. rajdowca, C.lp. rajdowcowi, Ms.W.lp. rajdowcu, M.lm. rajdowcy, D.B.lm. rajdowców.

rajstopy
rzecz. niem.os., blp., D. rajstop (nie: *rajstopów), np. Włożę (nie: *założę, nie: *ubiorę) dziś nową sukienkę i kolorowe rajstopy. Uwaga: niepopr. *Ta rajstopa jest podarta, cienka itp., popr. te rajstopy są podarte, cienkie itp.

rajtuzy
rzecz. niem.os., blp., D. rajtuzów (nie: *rajtuz), np. Dziś jest chłodno, więc włoż (nie: *załóż, nie: *ubierz) rajtuzy.

rakija
rzecz. ż., blm., D.C.Ms. rakii, np. Nie mogłem wyjechać z Bułgarii, nie spróbowawszy rakii.