Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
p.
1. skrót wyrazu pan (zob.) a. pani (zob.), a. panna (zob.), stawiany zwykle przed nazwiskiem lub przed imieniem i nazwiskiem, pisany z kropką, czytany jako cały odmieniany wyraz, np. Proszę przekazać ten list p. [czyt. panu] Kowalskiemu. Lm. - pp; 2. skrót wyrazu patrz, stosowany w tekstach przy odsyłaniu, pisany z kropką, czytany jako cały wyraz; 3. skrót wyrazu piętro, pisany z kropką, czytany jako cały, odmieniany wyraz.

Pa
skrót wyrazu paskal (zob.), pisany bez kropki, stawiany zwykle po wymienianej liczbie, czytany jako cały odmieniany wyraz, np. Ciśnienie atmosferyczne wczoraj wynosiło 992 Pa [czyt. paskale], a dziś wzrosło do 1008 Pa [czyt. paskali].

pachnąć
rzad., czas. niedok., pachnę, pachnie, pachną, pachnąłem (nie: *pachłem) [wym. pachnołem], pachnął [wym. pachnoł], pachnęła (nie: *pachła) [wym. pachneła], pachnęli (nie: *pachli), pachnij, pachnący (nie: *pachniący), np. Pachnął dobrą wodą kolońską. W ogrodzie pachnęły róże. Por. pachnieć.

pachnieć
czas. niedok., pachnę, pachnie, pachną, pachniałem. pachniała, pachniał, pachnieli; pachnij, pachnący (nie: *pachniący); np. Pachniał dobrą wodą kolońską. W ogrodzie pachniały róże.

pacierz
rzecz. m.nieżyw., D.lp. pacierza, C.lp. pacierzowi, Ms.lp.pacierzu, M.B.lm. pacierze, D.lm. pacierzy, np. Odmówiliśmy pacierz za bliskich a. w intencji bliskich.

pacyfizm
[wym. pacyfism a. pacyfizm], rzecz. m.nieżyw., blm., D. pacyfizmu, Ms. pacyfizmie [wym. pacyfiźmie a. rzad. pacyfizmie].

padalec
rzecz. m.żyw., D.B.lp. padalca, C.lp. padalcowi, Ms.lp. padalcu, M.B.lm. padalce, D.lm. padalców.

padół
(nie: *padoł), rzecz. m.nieżyw., zwykle w lp., D.lp. padołu, Ms.lp. padole; podn. ‘życie na ziemi, ziemia; życie doczesne’, rzecz. używany tylko w wyrażeniach: padół łez, padół płaczu, ziemski padół.

pagaj
rzecz. m.nieżyw., D.lp. pagaja, Ms.lp. pagaju, M.B.lm. pagaje, D.lm. pagai [wym. pagaji] a. pagajów.

pager
[wym. pejdżer], rzecz. m.nieżyw., D.lp. pagera, B.lp. pager, pot. pagera, Ms.lp. pagerze, M.B.lm. pagery, D.lm. pagerów; z ang. ‘urządzenie elektroniczne przywołujące abonenta do telefonu’, np. Znowu pager dzwoni. Dostałem od niego wiadomość na pager.

pagoda
rzecz. ż., D.lp. pagody, C.Ms.lp. pagodzie, M.B.lm. pagody, D.lm. pagód (nie: *pagod).

pajac
1. rzecz. m.nieżyw., D.B.lp. pajaca, C.lp. pajacowi, Ms.lp. pajacu, M.B.lm. pajace, D.lm. pajaców; ‘zabawka dziecięca, kukiełka’, np. Jak byłam dzieckiem, ubierałam swoje pajace w sukienki dla lalek; 2. rzecz. m.os., D.B.lp. pajaca, C.lp. pajacowi, Ms.W.lp. pajacu, M.lm. pajace, D.B.lm. pajaców; ‘postać z dawnej komedii włoskiej, błazen, arlekin’, np. We wczorajszym przedstawieniu najbardziej podobał mi się strój pajaca; 3. rzecz. m.os., D.B.lp. pajaca, C.lp. pajacowi, Ms.W.lp. pajacu, M.lm. pajace, D.B.lm. pajaców; pot., lekcew. ‘ktoś, kto błaznuje, zachowuje się niepoważnie’, np. Nie zniosę dłużej wygłupów tego pajaca.

pakiecik
rzecz. m.nieżyw., D.lp. pakieciku a. pakiecika, B.lp. pakiecik, C.lp. pakiecikowi, Ms.lp. pakieciku, M.B.lm. pakieciki, D.lm. pakiecików.

pakiet
rzecz. m.nieżyw., D.lp. pakietu, C.lp. pakietowi, Ms.lp. pakiecie, M.B.lm. pakiety, D.lm. pakietów; 1. ‘paczka, plik rzeczy zapakowanych lub zwiniętych razem’; Przygotowałeś już ten pakiet książek do antykwariatu? Miał w kieszeni pakiet banknotów; 2. ‘pewna liczba czegoś; zbiór, zestaw’, np. Za zaoszczędzone pieniądze kupiłem pakiet akcji PKO BP. Uwaga: w tym znaczeniu wyraz nadużywany, np. zamiast: pakiet ustaw, lepiej: zbiór ustaw; zamiast: pakiet zagadnień do opracowania, lepiej: zestaw zagadnień do opracowania.

pakt
rzecz. m.nieżyw., D.lp. paktu, Ms.lp. pakcie, M.B.lm. pakty, przestarz. pakta, D.lm. paktów, np. To tutaj podpisano pakt o nieagresji.

pakuły
rzecz. niem.os., blp., D. pakułów a. pakuł.

pal
rzecz. m.nieżyw., D.lp. pala, C.lp. palowi, Ms.lp. palu, M.B.lm. pale, D.lm. pali a. palów, np. Dookoła siedliska postawimy ogrodzenie z pali a. palów.

palacz
rzecz. m.os., D.B.lp. palacza, C.lp. palaczowi, Ms.W.lp. palaczu, M.lm. palacze, D.B.lm. palaczy, rzad. palaczów; 1. ‘osoba obsługująca piec hutniczy, parowy a. centralnego ogrzewania’, np. Palacz dorzucił węgla do pieca; 2. pot. ‘osoba nałogowo paląca papierosy’, np. Przez cały wieczór siedziałam obok palaczy a. rzad. palaczów.

palarnia
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. palarni, M.B.lm. palarnie, D.lm. palarni, rzad. palarń.

palący
im. przym. czynny od czas. palić; 1. w użyciu przymiotnikowym: a) ’piekący’, np. palący ból, palące wiatry pustyni; b) ‘pilny, niecierpiący zwłoki, naglący’, np. paląca potrzeba, paląca konieczność, paląca sprawa. Uwaga: wyraz nadużywany w tym znacz., zamiast: palący, lepiej: ważny, pilny, pierwszoplanowy; 2. w użyciu rzeczownikowym - ‘człowiek, który pali tytoń; palacz’, np. przedział dla palących, sala dla palących.

palec
rzecz. m.nieżyw., D.lp. palca, C.lp. palcowi, B.lp. palec (nie: *palca), Ms.lp. palcu, M.B.lm. palce, D.lm. palców, np. Na palcu serdecznym nosiła pierścionek zaręczynowy, a na palcu środkowym - ten, który dostała od babci. Gdy ciągle się spieszymy, życie przecieka nam przez palce. To miasto znam jak swoje pięć palców.

palma
rzecz. ż., D.lp. palmy, C.Ms.lp. palmie, M.B.lm. palmy, D.lm. palm (nie: *palem).

paluszek
rzecz. m.nieżyw., D.lp. paluszka, C.lp. paluszkowi, Ms.lp. paluszku, M.B.lm. paluszki, D.lm. paluszków; 1. B.lp. paluszek; ‘mały palec’, np. Trzymałam maleństwo za paluszek i patrzyłam w jego śliczne, granatowe oczka; 2. B.lp. paluszek a. paluszka; ‘rodzaj pieczywa w kształcie pałeczki’, np. Podaj mi, proszę, jeden paluszek a. jednego paluszka.

pampers
1. rzecz. m.nieżyw., D.B.lp. pampersa, Ms.lp. pampersie, M.B.lm. pampersy, D.lm. pampersów; z ang. ‘jednorazowa pieluszka z majtkami’, np. Jeszcze tylko zmienię dziecku pampersa i możemy wychodzić; 2. rzecz. m.os., D.B.lp. pampersa, Ms.lp. pampersie, M.lm. ci pampersy, ekspr. te pampersy, D.B.lm. pampersów; iron. ‘młody, niedouczony, ale przekonany o swoim talencie i nieomylności dziennikarz lub polityk’, np. Na wczorajszej konferencji prasowej najwięcej szumu robili pampersi a. robiły pampersy z lokalnej gazety.

pan
rzecz. m.os., D.B.lp. pana, C.lp. panu (nie: *panowi), Ms.lp. panu (nie: *panie), W.lp. panie, M.lm. panowie (nie: *pany), D.B.lm. panów; 1. ‘mężczyzna’, np. Na ławce siedziało trzech starszych panów; 2. ‘forma grzecznościowa używana w stosunku do mężczyzny, z którym się nie jest w stosunkach rodzinnych, zażyłych, poufałych, lub w rozmowie o nim’, np. Proszę o tym powiedzieć panu Wiśniewskiemu. Panie Zbyszku, prosimy do nas! Z nowym sąsiadem jestem jeszcze na pan. Wielmożny pan (WP a. WPan) - przestarz., ‘dawny sposób tytułowania osób stojących wyżej w hierarchii społecznej, dziś - forma stosowana czasem w korespondencji jako zwrot grzecznościowy, umieszczany przed nazwiskiem adresata. Proszę pana - forma używana przy bezpośrednim zwracaniu się do mężczyzny, np. Proszę pana, zostawił pan rękawiczki. Uwaga: wyraz używany potocznie często wyraża poufały stosunek do rozmówcy - w formie wołacza (np. panie władzo, panie starszy, panie kelner, panie kierowco itp.) - i we wtrąceniach (np. wie pan, widzi pan, rozumie pan a. wiesz pan, widzisz pan, rozumiesz pan); jako wtrącenie może być charakterystyczny dla czyjegoś stylu mówienia (np. a ja go, panie tego…, to było, panie, ze dwa lata temu…); 3. ‘mężczyzna mający władzę nad kimś/ nad czymś’, np. Do przeszłości należą już czasy panów feudalnych. W tym momencie był panem sytuacji; 4. zob. Pan; 5. uczn. ‘nauczyciel’, np. Nasz pan od historii jest bardzo wymagający. Zob. p. (skrót wyrazu) oraz WP a. WPan.