Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
o.
skrót wyrazu ojciec (zob.), używany w zakonach, stawiany zwykle przed imieniem, czytany jako cały, odmieniany wyraz, np. Spotkałem wczoraj o. [czyt. ojca] Jacka. Lm. - oo., np. Osiedlili się tu oo. [czyt. ojcowie] franciszkanie. - ale: Spotkanie prowadziło dwóch dominikanów: o. [czyt. ojciec] Adam i o. [czyt. ojciec] Jan (nie: *oo. Adam i Jan).

ob.
skrót wyrazu obywatel a. obywatelka, skrót stawiany zwykle przed nazwiskiem lub imieniem i nazwiskiem, pisany z kropką, czytany jako cały, odmieniany wyraz, np. Wzywa się ob. [czyt. obywatela] Wiśniewskiego do… . Ob. [czyt. obywatelka] Wiśniewska proszona jest o … . L.m. ob.ob., np. Ob. Wiśniewski i ob. Czereśniak… a. ob.ob. [czyt. obywatele] Wiśniewski i Czereśniak… . Zob. obywatel.

oba a. obydwa
liczebnik o znacz. ‘jeden i drugi’; M. r.m.nieżyw. i n. oba a. obydwa, r.m.os. obaj a. obydwaj, r.ż. obie a. obydwie, D. Ms. obu a. obydwu, a. obydwóch, C. obu a. obydwu, a. obydwóm, B. r.m.os. obu a. obydwu, a. obydwóch, r.ż. obie a. obydwie, r.niem.os. i n. oba a. obydwa, N.r.m. i n. oboma a. obu, a. obydwoma, r.ż., obiema, rzad. obu, rzad. oboma a. obydwiema, rzad. obydwoma, np. Obaj a. obydwaj chłopcy pracowali w wakacje przy zbiorze truskawek. O moich imieninach pamiętały obie a. obydwie babcie. Żeby nazbierać jak najwięcej jagód, trzeba pracować szybko i to obiema (a. rzad. obu, a. rzad. oboma, a. obydwiema, a. rzad. obydwoma) rękami. W obu (a. obydwu, a. obydwóch) butach pękły mi sznurowadła.

obaj
zob. oba.

obarzanek
zob. obwarzanek.

obcążki
rzecz. niem.os., blp., D. obcążków a. obcążek, np. W szufladzie leżało dwoje nowych obcążków a. obcążek (nie: *leżały dwa obcążki).

obcęgi
rzecz. niem.os., blp., D.lm. obcęgów (nie: *obcęg), np. W szufladzie leżało dwoje nowych obcęgów (nie: *leżały dwa obcęgi).

obciąć
czas. dok. (niedok. - obcinać), obetnę, obetnie, obetną, obciąłem (nie: *obcięłem), obciął, obcięła, obcięli, obetnij, obcięty, obciąwszy; np. Na wiosnę obetnę włosy na krótko. Znowu dyrektor obciął nam premie.

obcisły
(nie: *obścisły), przym., st. wyż. bardziej obcisły a. rzad. obciślejszy, np. Ona lubi chodzić w obcisłym bluzeczkach, które uwydatniają jej biust.

obcokrajowiec
rzecz. m.os., D.lp. obcokrajowca, C.lp. obcokrajowcowi, Ms.lp. obcokrajowcu, W.lp. obcokrajowcu a. podn. obcokrajowcze, M.lm. obcokrajowcy, D.B.lm. obcokrajowców.

obcy
przym., M.lm. r. m.os. obcy, st. wyż. bardziej obcy, np. obcy język, obca kultura, obcy ludzie.

obczyzna
rzecz. ż., blm., D. obczyzny, Ms. obczyźnie; książk. ‘obcy kraj, kraj zamieszkania poza ojczyzną’, np. Przez długie lata tułał się po obczyźnie. Został pochowany na obczyźnie.

obdartus
rzecz. m.os., D.B.lp. obdartusa, C.lp. obdartusowi, Ms.W.lp. obdartusie, M.lm. te obdartusy, rzad. ci obdartusi, B.lm. te obdartusy a. tych obdartusów (tylko w odniesieniu do płci męskiej); pogard. ‘człowiek chodzący w podartym, nędznym ubraniu, obszarpaniec’, np. W tym starym płaszczu wyglądał jak jakiś obdartus.

obejść
czas. dok. (niedok. - obchodzić), obejdę, obejdzie, obejdą, obszedłem, obszedł, obeszła, obeszli, obejdź, obszedłszy, np. Strażnik obszedł posiadłość dookoła.

obelisk
rzecz. m.nieżyw., D.Ms.lp. obelisku, M.B.lm. obeliski, D.lm. obelisków.

oberwaniec
rzecz. m.os., D.B.lp. oberwańca, C.lp. oberwańcowi, Ms.lp. oberwańcu, W.lp. oberwańcu rzad. oberwańcze, M.lm. ci oberwańcy a. ekspr. te oberwańce, D.B.lm. oberwańców; pot. lekcew. ‘człowiek chodzący w podartym, zniszczonym ubraniu, obdartus’, np. W tym starym płaszczu wyglądał jak jakiś oberwaniec.

obeschnąć
czas. dok. (niedok. - obsychać), obeschnę, obeschnie, obeschną, obeschłem a. rzad. obeschnąłem (nie: *obeschnęłem) [wym. obeschnołem], obeschnął (nie: *obsechnął), a. obsechł (nie: *obeschł), obeschła (nie: *obeschnęła, nie: *obsechła), obeschliśmy a. rzad. obeschnęliśmy, obeschli, obeschnij, obeschłszy a. obeschnąwszy. Zwykle w 3.os., np. Ulica już obeschła po porannej ulewie.

obeznany
przym., M.lm. r. m.os. obeznani, st. wyż. bardziej obeznany, np. Był dobrze obeznany z okolicą.

obfity
przym., st. wyż. obfitszy (nie: *bardziej obfity); ‘występujący w dużej ilości, przewyższający przeciętną; bujny, liczny’, np. Obfite deszcze spowodowały powódź. Ubiorem podkreślała swoje obfite kształty.

obibok
rzecz. m.os., D.B.lp. obiboka, C.lp. obibokowi, Ms.W.lp. obiboku, M.lm. te obiboki, D.lm. obiboków, B.lm. obiboków a. ekspr. te obiboki, także w odniesieniu do płci żeńskiej; ‘ktoś leniwy, kto nic nie robi’, np. Trzeba wszystkich obiboków a. wszystkie obiboki zagonić do roboty!

obie
zob. oba.

obiekt
rzecz. m.nieżyw., D.lp. obiektu, Ms.lp. obiekcie, M.B.lm. obiekty, D.lm. obiektów; 1. oficj. ‘budowla, zespół budynków’, np. Ten dom jest już obiektem zabytkowym; 2. ‘przedmiot czyichś zainteresowań’, np. Przez to zdarzenie stała się na dłuższy czas obiektem ciekawości i plotek. Uwaga: nadużywany w tym znaczeniu, np. obiekt jego miłości, lepiej: osoba kochana przeze niego.

obiektywny
przym., M.lm. r. m.os. obiektywni, st. wyż. obiektywniejszy a. bardziej obiektywny; ‘wolny od uprzedzeń, bezstronny’, np. W sprawie tego konfliktu jak naszybciej trzeba wydać obiektywny sąd. Najobiektywniejszy w ocenianiu był nasz stary matematyk.

obieżyświat
rzecz. m.os., D.lp. obieżyświata, C.lp. obieżyświatowi, Ms.W.lp. obieżyświacie (nie: *obieżyświecie), M.lm. te obieżyświaty, D.lm. obieżyświatów, B. obieżyświatów a. ekspr. obieżyświaty; ‘ten, kto dużo podróżuje, poznaje różne strony świata’.

objaśnić
czas. dok. (niedok. - objaśniać), objaśnię, objaśnił, objaśnij (nie: *objaśń), objaśniony, objaśniwszy, np. Proszę, objaśnij mi to zadanie.