Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
J
skrót wyrazu dżul (zob.), pisany wielką literą, bez kropki, stawiany po wymienionej liczbie, czytany jako cały, odmieniany wyraz.

ja
zaimek osobowy, D.B.Ms. mnie, C. mnie a. mi, N. mną. Uwaga: forma ‘mi’ nie może być używana na początku i na końcu zdania oraz w połączeniach z przyimkiem, np. Mnie się ten film bardzo podobał. Podobał mi się ten film. Przyjdź jutro do mnie! Formy ‘ja’ należy unikać, jeśli podmiot jest wskazany przez końcówkę czasownika, np. Zostałem przyjęty z niezwykłą serdecznością (nie: *Ja zostałem przyjęty z niezwykłą serdecznością). Użycie ‘ja’ jest uzasadnione wtedy, gdy zostanie przeciwstawione innemu zaimkowi osobowemu, np. Ja idę do teatru, a wy?

jabłko
[wym. japłko, pot. japko], rzecz. n., D.lp. jabłka, C.Ms.lp. jabłku, M.lm. jabłka, D.lm. jabłek.

jachtklub
rzecz. m.nieżyw., D.lp. jachtklubu, Ms.lp. jachtklubie, M.B.lm. jachtkluby, D.lm. jachtklubów.

jacuzzi
[wym. dżakuz-i], rzecz. n., nieodm.; ‘wanna do wodnego masażu’, np. Rozpętała się afera o jacuzzi ministra Wassermana.

jadalnia
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. jadalni, M.lm. jadalnie, D.lm. jadalni, rzad. jadalń, np. Przejdźmy teraz do naszej jadalni.

jadłodajnia
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. jadłodajni, M.lm. jadłodajnie; ‘lokal, w którym można zjeść posiłek’, np. Chodzisz do takiej podrzędnej jadłodajni?

jagnię
rzecz. n., D.lp. jagnięcia, C.lp. jagnięciu, B.lp. jagnię, N.lp. jagnięciem, Ms.lp. jagnięciu, M.B.lm. jagnięta, D.lm. jagniąt. Uwaga: w lm. łączy się z liczebnikami zbiorowymi, np. Troje jagniąt pasło się na łące, a czworo przybiegło do zagrody.

jagoda
rzecz. ż., D.lp. jagody, C.Ms.lp. jagodzie, M.lm. jagody, D.lm. jagód, np. Chodźmy jutro rano na jagody. Cała nasza rodzina lubi pierogi z jagodami.

jajko
rzecz. n., D.lp. jajka, C.Ms.lp. jajku, M.B.lm. jajka, D.lm. jajek, np. frazeol. Jajko jest mądrzejsze od kury.

jajo
rzecz. n., D.lp. jaja, C.Ms.lp. jaju, M.B.lm. jaja, D.lm. jaj.

jak
1. zaimek pytajny, np. Jak wam się to podoba? Jak się czujesz? Jak długo będę się tak męczyć?; 2. zaimek wprowadzający różne wypowiedzenia podrzędne, stawia się przed nim przecinek, np. Niedługo miną trzy lata, jak moja matka nie żyje. Jeszcze nie wiem, jak przeżyję ten tydzień; 3. składnik spójników złożonych typu: jak również, jak i, zarówno... jak, zarówno... jak i, także: jak (nie)... to, jak tylko... zaraz, jak... tak, np. W nowym budynku uczelni znajdują się sale wykładowe, jak również laboratoria. W uroczystościach uczestniczyli zarówno zwolennicy, jak i przeciwnicy Wałęsy. Jak postanowili, tak zrobili. Jak tylko przyjdę do domu, zaraz pójdę spać. Uwaga: niepopr. jest stosowanie tylko jednego członu takiego spójnika albo zmiana któregoś składnika, np. nie: Na spotkaniu byli zarówno przedstawiciele miasta *oraz mieszkańcy, popr.: byli zarówno przedstawiciele władz miasta, jak i mieszkańcy; 4. zaimek wprowadzający zdania lub ich części o charakterze wtrąceń, np. Wykład, jak się dowiedziałam, był bardzo ciekawy; 5. tworzy wyrażenia porównawcze, np. Był czerwony jak burak. Włosy miała jak len. Uwaga: niepopr.: *jak by nie było, jak by nie zrobił, popr.: jakkolwiek by było, jakkolwiek by zrobił, np. Niepopr.: *Jak by nie liczyć - nie ma wyjścia; popr.: Jakkolwiek by liczyć - nie ma wyjścia.

jakby
1. spójnik wprowadzający wypowiedzenie podrzędne warunkowe; stawia się przed nim przecinek, np. Pożycz mi tę książkę, jakbyś jej nie potrzebował; 2. partykuła osłabiająca znaczenie wyrazu, któremu towarzyszy; nie stawia się przed nią przecinka, np. Patrząc na te piękne wystawy, doznawała jakby zawrotu głowy.

jakkolwiek
1. spójnik o zn. ‘chociaż, mimo że’, stawia się przed nim przecinek, np. Nie sądź go surowo, jakkolwiek zawinił; 2. zaimek znaczący: ‘jakoś, byle jak’, np. Ubierz się jakkolwiek, byle szybko. Uwaga: niepopr.: *jakkolwiek by nie było, *jakkolwiek bądź, popr.: jakkolwiek by było, jakkolwiek.

jaki, jaka, jakie
zaimek, odm. jak przym., M.lm. r. m.os. jacy; 1. zaimek wprowadzający pytanie lub występujący w zdaniach podrzędnych pełniących funkcję pytań, np. Jaka będzie jutro pogoda? Jakie są twoje plany na przyszłość? Czy sprowadzisz mi sprzęt, jakiego w Polsce nie ma?; 2. zaimek wprowadzający różne wypowiedzenia podrzędne, np. Powód, jaki skłonił go do wyjazdu za granicę, nie był znany. Uwaga: w j.pot. częsta jest wymienność ‘jaki’ i ‘który’. Zaimek ‘jaki’ wskazuje na pewne cechy przedmiotu, używa się go, gdy w zdaniu nadrzędnym można zastosować zaimek ‘taki’, np. Szukam (takiego) znaczka, jakiego (nie: *którego) nie mam w swojej kolekcji. To był (ten) znaczek, którego nie mam w swojej kolekcji; 3. zaimek łączący się z różnymi wyrazami, modyfikujący ich znaczenie, np. Weź się wreszcie do jakiej pracy. Była ode mnie jakie pięć lat młodsza. Uwaga: niepopr.: *jaki by nie był, popr.: jakikolwiek by był; 4. zaimek używany w wypowiedzeniach wykrzyknikowych, np. Po jaką cholerę tam poszedłeś! Jakim prawem! Jaka ta książka ciekawa!

jako
przyim. wiążący ze słowem nadrzędnym rzecz., uwydatniający funkcję, podkreślający szczególny charakter czegoś; nie stawia się przed nim przecinka, np. Często się go radzono jako dobrego fachowca. Był na zebraniu jako przewodniczący związków zawodowych. Prezes przyszedł na zebranie jako pierwszy, lepiej: przyszedł pierwszy na spotkanie. Uwaga: niepopr.: *uznać, uważać, brać kogoś jako kogoś, popr.: uznać, uważać, brać kogoś za kogoś.

jakoby
spójnik wprowadzający wypowiedzenie podrzędne o znaczeniu nierzeczywistości, niepewności; obie części składowe oddzielane są przecinkiem, np. Czuł się, jakoby niebo znalazło się u jego stóp.

jakość
rzecz. ż., blm., D.C.Ms. jakości, np. Jakość naszych usług znacznie się polepszyła. Nie mamy zastrzeżeń do jakości tych towarów. Uwaga: wyraz nadużywany w reklamie i public., np. Te wszystkie reformy polepszą jakość naszego życia.

jako że
spójnik zestawiony, wprowadzający wypowiedzenie podrzędne przyczynowe, synonim ‘ponieważ, gdyż’; przecinek stawia się przed całym połączeniem, a nie przed ‘że’, np. Pojechał do dziadków, jako że lubił ich bardzo. Jako że była szczuplejsza, udało jej się wcisnąć w tę sukienkę. Uwaga: nadużywany w public.

jałowiec
rzecz. m.nieżyw., D.lp. jałowca, B.lp. jałowiec, pot. jałowca, Ms.lp. jałowcu, M.B.lm. jałowce, D.lm. jałowców (nie: *jałowcy).

jamboree
[wym. dżembori], rzecz. n., nieodm.; ‘międzynarodowe spotkanie muzyków, turystów, harcerzy itp.’

jankes
rzecz. m.os., D.B.lp. jankesa, C.lp. jankesowi, Ms.lp. jankesie, M.lm. jankesi, D.B.lm. jankesów; lekcew. ‘Amerykanie’.

japonki
rzecz. niem.os., blp., D. japonek; pot. ‘klapki z gumy lub plastiku z paskiem przechodzącym między palcami, noszone na bosą nogę’, np. Na plaży najlepiej chodzi się w japonkach.

jarmuż
rzecz. m.nieżyw., blm., D.Ms. jarmużu, C. jarmużowi; ‘odmiana kapusty o długich, pomarszczonych liściach’, np. Zrobię dzisiaj na obiad zupę z jarmużu.

jarosz
rzecz. m.os., D.B.lp. jarosza, Ms.lp. jaroszu, M.lm. jarosze, D.B.lm. jaroszy a. jaroszów; ‘człowiek niejedzący potraw mięsnych’, np. Od jakiegoś czasu mój mąż stał się jaroszem.