Wpisz szukane hasło:  

lub znajdź hasła zaczynające się od litery:
A
skrót wyrazu amper (zob.), pisany wielką literą, bez kropki, czytany jako cały, odmieniany wyraz, np. Natężenie prądu spadło o 6 A [czyt. amperów]. Uwaga: niepopr.: *6 amper, popr.: 6 amperów. Amper oraz om, wat, wolt - to pospolite rzeczowniki, odmieniaj je, a będziesz miał dobre wyniki.

a
1. spójnik spajający zdania lub ich części, zazwyczaj o przeciwstawnej treści, np. Ja pójdę górą, a ty doliną; Krótko a węzłowato. Jeśli w pierwszym członie wypowiedzenia występuje przeczenie, w drugim lepiej użyć spójników: ale, lecz, tylko, np. Nie o ciebie nam chodziło, a o twoją siostrę, lepiej: ale, lecz; 2. spójnik przyłączający zdanie lub wyrażenie uzupełniające wcześniejszą treść, np. Trzeba ciężko pracować, a my jesteśmy gotowi; 3. partykuła nawiązująca i wzmacniająca, np. A nie mówiłam, żebyś zaczął się uczyć. A co? A jakże; 4. partykuła łącząca wyrazy, powtórzone dla oddania ekspresji, np. Powiedziałem, że zrobię to tak a tak. Wcale a wcale nie mam zamiaru płakać.

AA
[wym. a-a], nieodm., skrótowiec wyrażenia Anonimowi Alkoholicy, np. W wielu miastach powstały kluby AA, gdzie uzależnieni mogą znaleźć pomoc.

aa
skrót łac. wyrażenia ad acta (zob.), pisany bez kropek, czytany jako całe wyrażenie.

abażur
rzecz. m.nieżyw., D.lp. abażuru a. abażura.

ABBA
rzecz. ż., blm., D. ABB-y a. Abby, C.Ms. ABB-ie a. Abbie, B. ABB-ę a. Abbę, N. ABB-ą a. Abbą; ‘nazwa szwedzkiego zespołu muzycznego’, np. Wczoraj nie odbył się zapowiadany koncert ABB-y a. Abby. Wiele mówiono o ABB-ie a. Abbie. Cała klasa zachwycała się ABB-ą a. Abbą.

ABC
[wym. a-be-ce], rzecz. n., nieodm.; mniej polecany zapis małymi literami: abc; ‘elementarna, podstawowa wiedza z jakiejś dziedziny’, np. ABC dobrego wychowania. ABC wiedzy o języku polskim.

abiturient
rzecz. m.os., D.B.lp. abiturienta, C.lp. abiturientowi, Ms.lp. abituriencie, M.lm. abiturienci, D.B.lm. abiturientów; ‘uczeń, który ukończył szkołę średnią, absolwent’. Abiturient czegoś, np. To byli abiturienci technikum rolniczego.

abnegat
rzecz. m.os., D.B.lp. abnegata, Ms.lp. abnegacie, M.lm. abnegaci. D.B.lm. abnegatów; ‘człowiek zaniedbany, nietroszczący się o siebie, o swój wygląd’, np. Bierze w niej udział cała prawie ludność, prócz niemowlaków, zdechlaków i abnegatów zupełnych. Uwaga: wyraz używany niepoprawnie w zn. ‘osoba negująca wszystko, odrzucająca wszelkie zasady, nihilista’.

aborcja
rzecz. ż., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. aborcji; ‘przerwanie ciąży’, np. Musiała poddać się aborcji. Lekarz wykonał/ przeprowadził aborcję.

aborygen
rzecz. m.os., D.B.lp. aborygena, Ms.lp. aborygenie, M.lm. aborygeni, D.B.lm. aborygenów; ‘pierwotny mieszkaniec jakiegoś kraju, tubylec’; Aborygen- pisany wielką literą ‘mieszkaniec Australii’.

abp a. arcybp
skrót wyrazu arcybiskup (zob.), pisany w M.lp. bez kropki, w pozostałych przypadkach zapisywany z kropką lub z odpowiednimi końcówkami, np. Abp a. arcybp Kazimierz Nycz. Wierni wysłuchali kazania abp./ arcybp. a. abpa/ arcybpa Nosola; czytany jako cały, odmienny wyraz, np. W telewizji wystąpił abp a. arcybp [czyt. arcybiskup] Życiński. Lm. - abp abp/ arcybp arcybp, a. abp... abp/ arcybp... arcybp, np. abp a. arcybp Kazimierz Nycz i abp a. arcybp Adam Nowak a. abp abp [czyt. arcybiskupi] Nycz, Nosol, Życiński a. arcybp arcybp Nowak, Gocłowski, Kominek.

absolutnie
przysłówek od przym. absolutny; ‘całkowicie, zupełnie, bez zastrzeżeń’; występuje w zdaniach zaprzeczonych, np. Absolutnie nie masz racji. To jest absolutnie niemożliwe. Pod wpływem ang. absolutely, który jest także wykrzyknikiem wyrażającym zgodę, akceptację, przysł. absolutnie zaczęto błędnie używać jako potwierdzenia, zam. tak, całkowicie; w zupełności; oczywiście; w pełni, np. niepopr.: Czy pani się ze mną zgadza? - *Absolutnie. Idziemy do kina. - *Absolutnie, a nawet wtedy, gdy powinno wystąpić określenie zaprzeczone: ‘absolutnie nie, wcale nie, skądże’, np. niepopr.: Martwisz się tym bardzo? - *Absolutnie. Czy jesteś oburzona jego zachowaniem? - *Absolutnie.

absolutny
przym., M.lm. r. m.os. absolutni, nie stopniuje się; 1. ‘zupełny, całkowity, bezwyjątkowy, bez zastrzeżeń’, np. cisza absolutna, absolutna większość, słuch absolutny; 2. ‘istniejący obiektywnie, niezależny, niewątpliwy’, np. prawda absolutna; 3. ‘mający nieograniczoną władzę’, np. monarchia absolutna, władca absolutny.

absolutorium
rzecz. n., w lp. nieodm., M. absolutoria, D. absolutoriów; 1. ‘zaliczenie ostatniego roku studiów’, np. Studenci biologii jako pierwsi uzyskali absolutorium; 2. ‘zaakceptowanie, uznanie prawidłowej działalności finansowej jakiejś organizacji, instytucji itp.’, np. Po odczytaniu sprawozdania całemu zarządowi udzielono absolutorium.

absorbować
czas. niedok., absorbuję, absorbuje, absorbują, absorbował, absorbowali, absorbuj; 1. ‘wiązać chemicznie, pochłaniać’, np. Niektóre ciecze absorbują gazy; 2. ‘pochłaniać czyjąś uwagę, zajmować czyjś czas; żywo interesować się kimś, czymś’, np. Prowadzenie domu i wychowywanie dzieci absorbowały Karolinę bez reszty. Swoimi problemami zawodowymi absorbuje całą rodzinę. Uwaga: nadużywany w języku ogólnym, np. Dezodorant tej firmy doskonale absorbuje, lepiej: wchłania, pot. Rozwijający się przemysł chemiczny absorbuje, lepiej: angażuje, znaczny potencjał ludzki.

absorpcja
(nie: *absorbcja), rzecz. ż., zwykle blm., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. absorpcji, M.lm. absorpcje; ‘wchłanianie, pochłanianie’, np. Nastąpiła absorpcja gazów przez ciecze.

abstrakt
rzecz. m.nieżyw., D.lp. abstraktu; 1. M.lm. abstrakty a. abstrakta; ‘pojęcia oderwane’, np. Abstraktami są np. rzeczowniki: dobro, pamięć, prawda; 2. M.lm. abstrakty; ‘streszczenie, podsumowanie, konspekt pracy naukowej’, np. Są to czasopisma referujące literaturę naukową, a więc wszelkiego typu abstrakty i przeglądy dokumentacyjne.

aby
książk. spójnik wprowadzający wypowiedzenie podrzędne celu a. skutku, a. uzupełniające treść zdania nadrzędnego. Uwaga: zawsze poprzedzany przecinkiem, np. Przyszedł do rodziców, aby prosić o moją rękę. Nic nie stało na przeszkodzie, aby to samo stało się z innymi terytoriami. W polszczyźnie pot. lepiej używać ‘żeby, by’.

ac
skrót wyrazu akr (zob.), pisany bez kropki, czytany jako cały wyraz.

a conto
zob. akonto.

ad
z łac. ‘do’, używany jako odsyłacz do punktu podanego wcześniej planu, np. ad 5. Uwaga: po ad nie stawia się kropki.

ad acta
[wym. ad akta], łac. ‘odłożyć do akt’, urzęd., np. Sprawa została odłożona ad acta, przestano się nią wreszcie zajmować. Zob. aa (skrót wyrazu).

adaptacja
rzecz. ż., zwykle blm., D.C.Ms.lp. oraz D.lm. adaptacji; 1. ‘przystosowanie do nowych warunków’, np. Zwierzęta przyjęte do ZOO muszą przejść długi proces adaptacji (nie: *adopcji). Konieczna jest adaptacja (nie: *adopcja) osób wypuszczonych z zakładów karnych do życia na wolności; 2. ‘przystosowanie czegoś do innych celów’, np. Zniszczony obiekt po różnych adaptacjach (nie: *adopcjach) przeznaczono na ośrodek kultury. Ekranowa adaptacja Pana Tadeusza.

adapter
rzecz. m.nieżyw., D.lp. adapteru a. adaptera, M.lm. adaptery, D.lm. adapterów.